https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Rolf 2026-04-15T00:10:27Z Gebruikersbijdragen MediaWiki 1.38.2 https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=1249 2026-03-16T00:21:32Z

<p>Rolf: /* Een nieuwe telefooncentrale */</p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> Na het oppakken van Radio Bereboot was het stil geworden, en werd er zeker geen uren non-stop campusmuziek<br /> meer uitgezonden. Dit werd door velen gemist.<br /> Daarom liepen enkele voormalige campuspiraten, vaak met Frans en soms ook met de Firma Hengelo erbij,<br /> met idee&amp;euml;n rond om een 3-meter relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat verschillende stations die zender via een laagvermogen straalverbinding<br /> konden aanstralen.<br /> Daarbij werden, naast hoge gebouwen op de campus, ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen.<br /> RD zou dan een van de gebruikers kunnen zijn.<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek, ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> Dit was nou wat je noemt Experimenteel Radio Onderzoek in Nederland...<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog een tijd daarna, werd de stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> Die zat in een zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, zodat er geen mengpaneeltje meer nodig was.<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen.<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten.<br /> Bij de Batavierenrace 1981 [##?] werd wel een door Rob gebouwde zender ingezet in de [[Batabus]], maar het vermogen was te laag voor een redelijk bereik.<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik voor de wekelijkse uitzendingen.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> Op een mooie donderdagavond in 1982 [##of 1981?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, die aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulpchassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien;<br /> geen ge&amp;iuml;mproviseerde verzameling Veroboardjes met kabelbossen die veel bouwsels kenmerkten.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad, met meestal maar 1 tulpingang en toch zeker een BNC of Amphenol antenneaansluiting.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [## onzin?: waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast; was dat dan Robs oude coder? vraag Hans]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> Toen RD inkomsten had uit de [[mensabonnenverkoop]] heeft RD de coder voor een bescheiden bedrag gekocht.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Later is hij uitgebreid met enkele printjes en werd toen een [[Complexer]].<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> <br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981 en Introduxy 1981 toegepast.<br /> Aan de studiokant werd een UHF [[badkuip]] met buizen uit een oude TV, door de CLAD en FMC omgebouwd tot [[60 cm]]-zendertje, toegepast en aangesloten op een gewone band IV TV antenne.<br /> Aan de kant van de zender kwam een verstemde UHF buizenbadkuip met als 'middenfrequent' een transistorradio van Frans, die zowaar bestand was tegen sterke hoogfrequent velden en waarin Rob een multiplexsignaalaftakking had gemaakt.<br /> Het was erg ge&amp;iuml;mproviseerd maar het werkte best goed; alleen dreigde de vrijlopende oscillator (VFO) van de tuner te verlopen<br /> onder invloed van temperatuurschommelingen.<br /> Dit werd uiteindelijk opgelost door de tuner met de ventilator van Rolfs oma aan te blazen.<br /> Gedurende deze uitzendingen moesten er wel altijd HF-ploegleden standby zijn om het spul in de gaten te houden en zo nodig in te grijpen.<br /> <br /> De stabiliteit van die knutselwerkjes was onvoldoende voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> We zaten dus te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die onder meer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;) -- toegepast in 1980 en 1981<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties voor hi-fi was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop; bovendien had Gerard een telefoon op z'n kamer vanwege<br /> zijn bestuurslidmaatschappen.<br /> De flat beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel eentje konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> Rolf toog naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> Hans was thuis en stuurde wat signalen de lijn op via zijn telefoonkastje.<br /> De resultaten waren niet onverdienstelijk.<br /> <br /> [##plaatje vd lijnkarakteristiek &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot; - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB per octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alleszins mee!<br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> <br /> Volgens Gerard, die electro op de HTS had gedaan, betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou volgens Gerard met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag zoals we dat hadden gemeten moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had de luisteraars bij de Bata 1980 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral het nummer &quot;Let's Groove&quot;<br /> met echte contrabassen was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Want waar Jan met Radio Enschede nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en 75 &amp;micro;s pre&amp;euml;mfasis,<br /> (&quot;lekker&quot; volgens Jan) zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal ongehavend door een telefoonlijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> <br /> Het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook geen hond daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch ergens anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hartstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de HF-ploeg minder belangrijk.<br /> De ploeg was inmiddels verbindingsploeg gaan heten om het bredere werkterrein,<br /> inclusief telefoontechniek, draadverbindingen enzovoort aan te geven.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon onderdeel van RD.<br /> <br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50, het langste netsnoer dat we hadden, <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon te gebruiken,<br /> zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op een flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een [[Politiek Caf&amp;eaigu;]] vanuit de [[Soci&amp;euml;teit]] in de<br /> [[Bastille]] uitzonden, dan werd telefoon van het [[Restaurant]] gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Soms moest met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En uiteraard ging het ook wel 's mis;<br /> dan ging in het Restaurant een dag lang na de uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit anders geweest was.<br /> <br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een [[reactofoon]] nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het weekend,<br /> en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we verwachtten vooral<br /> in de weg te lopen, omdat men daar alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag<br /> de lopers in de mensa te kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie? Ferdi misschien?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum''<br /> te gaan zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de [[Batavierenrace]] is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en publiek. <br /> Dit borg tegelijk een risico in zich.<br /> Overwogen werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> We hadden nog een smoes achter de hand dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of alleen werd verspreid via een soort telefoonservice.<br /> <br /> Naar gevestigd RD-gebruik werd dus &quot;besloten&quot; dat de studio in het Sportcentrum zou komen;<br /> maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar telefoondienst hadden,<br /> was inmiddels medewerkster van Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol<br /> gespeeld in de Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en Sport (LV&amp;S) aangesteld,<br /> de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht. [## brief toestemming?]<br /> Hij was kennelijk nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwaliteit<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages, vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo, niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de [[ETGD]]<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Iemand in de Vrijhof kende een man met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [## 1983, flippermagnaat overleden, geen autfn, H7 regelt mobilofoon, R Oost via ???]<br /> <br /> [##1984 Bata: H7 regelt dat we de autfn van het CvB kunnen lenen; ome Carel, stuk hout]<br /> Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd naar PTT Hengelo.<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de co&amp;ouml;rdinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen hoor.<br /> Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten [[flesgebeuren]].<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de campus bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essenti&amp;euml;le hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de Verbindingsploeg vond het probleem ernstig genoeg om er direct<br /> een goede oplossing voor te bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de Verbindingsploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk ''complexer'' dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar als gevolg van de stroomstoring<br /> was de reeds geplande vervanging van de centrale extra urgent geworden.<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signalen geschakeld werden met reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij Rolf<br /> en met een scoop, een toongenerator en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat werd door Blex een &quot;[[complex signaal]]&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de &quot;[[Complexer]]&quot;.<br /> Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen enkel probleem.<br /> <br /> De weken na deze sessie hadden we nog geen [[Complexer]], dus bleef het erg iel klinken.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Veroboardjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> === RD uit de lucht ===<br /> Eind 1984 [##datum?] werd de zender uit de lucht gehaald.<br /> Een actie van de PTT Radio Controle Dienst, waarvoor het motief onduidelijk is gebleven.<br /> Later zijn er wel aanwijzingen geweest dat de RCD getipt was door iemand.<br /> [##nog woorden aan vuilmaken?]<br /> <br /> De donderdagavonduitzendingen waren voorlopig ten einde.<br /> Er moest een nieuwe telefoonopnemer en zender komen, en dat was niet zo snel geregeld.<br /> Om te vookomen dat RD zou instorten, werd besloten om wel te proberen met tijdelijke<br /> middelen eind januari een top 100,8 uit te zenden.<br /> [## was dit al na de vervanging en zonder Complexer? volgens Paul wel]<br /> <br /> Dat lukte, maar daarna werd het weer een paar maanden stil.<br /> Pas vlak voor de Bata waren de spullen klaar om een volledige<br /> [[Batavierentwintiguursrace]] uit te gaan zenden.<br /> <br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=1248 2026-03-16T00:16:18Z

<p>Rolf: /* De nieuwe telefooncentrale */</p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> Na het oppakken van Radio Bereboot was het stil geworden, en werd er zeker geen uren non-stop campusmuziek<br /> meer uitgezonden. Dit werd door velen gemist.<br /> Daarom liepen enkele voormalige campuspiraten, vaak met Frans en soms ook met de Firma Hengelo erbij,<br /> met idee&amp;euml;n rond om een 3-meter relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat verschillende stations die zender via een laagvermogen straalverbinding<br /> konden aanstralen.<br /> Daarbij werden, naast hoge gebouwen op de campus, ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen.<br /> RD zou dan een van de gebruikers kunnen zijn.<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek, ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> Dit was nou wat je noemt Experimenteel Radio Onderzoek in Nederland...<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog een tijd daarna, werd de stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> Die zat in een zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, zodat er geen mengpaneeltje meer nodig was.<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen.<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten.<br /> Bij de Batavierenrace 1981 [##?] werd wel een door Rob gebouwde zender ingezet in de [[Batabus]], maar het vermogen was te laag voor een redelijk bereik.<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik voor de wekelijkse uitzendingen.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> Op een mooie donderdagavond in 1982 [##of 1981?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, die aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulpchassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien;<br /> geen ge&amp;iuml;mproviseerde verzameling Veroboardjes met kabelbossen die veel bouwsels kenmerkten.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad, met meestal maar 1 tulpingang en toch zeker een BNC of Amphenol antenneaansluiting.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [## onzin?: waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast; was dat dan Robs oude coder? vraag Hans]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> Toen RD inkomsten had uit de [[mensabonnenverkoop]] heeft RD de coder voor een bescheiden bedrag gekocht.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Later is hij uitgebreid met enkele printjes en werd toen een [[Complexer]].<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> <br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981 en Introduxy 1981 toegepast.<br /> Aan de studiokant werd een UHF [[badkuip]] met buizen uit een oude TV, door de CLAD en FMC omgebouwd tot [[60 cm]]-zendertje, toegepast en aangesloten op een gewone band IV TV antenne.<br /> Aan de kant van de zender kwam een verstemde UHF buizenbadkuip met als 'middenfrequent' een transistorradio van Frans, die zowaar bestand was tegen sterke hoogfrequent velden en waarin Rob een multiplexsignaalaftakking had gemaakt.<br /> Het was erg ge&amp;iuml;mproviseerd maar het werkte best goed; alleen dreigde de vrijlopende oscillator (VFO) van de tuner te verlopen<br /> onder invloed van temperatuurschommelingen.<br /> Dit werd uiteindelijk opgelost door de tuner met de ventilator van Rolfs oma aan te blazen.<br /> Gedurende deze uitzendingen moesten er wel altijd HF-ploegleden standby zijn om het spul in de gaten te houden en zo nodig in te grijpen.<br /> <br /> De stabiliteit van die knutselwerkjes was onvoldoende voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> We zaten dus te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die onder meer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;) -- toegepast in 1980 en 1981<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties voor hi-fi was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop; bovendien had Gerard een telefoon op z'n kamer vanwege<br /> zijn bestuurslidmaatschappen.<br /> De flat beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel eentje konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> Rolf toog naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> Hans was thuis en stuurde wat signalen de lijn op via zijn telefoonkastje.<br /> De resultaten waren niet onverdienstelijk.<br /> <br /> [##plaatje vd lijnkarakteristiek &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot; - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB per octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alleszins mee!<br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> <br /> Volgens Gerard, die electro op de HTS had gedaan, betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou volgens Gerard met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag zoals we dat hadden gemeten moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had de luisteraars bij de Bata 1980 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral het nummer &quot;Let's Groove&quot;<br /> met echte contrabassen was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Want waar Jan met Radio Enschede nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en 75 &amp;micro;s pre&amp;euml;mfasis,<br /> (&quot;lekker&quot; volgens Jan) zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal ongehavend door een telefoonlijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> <br /> Het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook geen hond daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch ergens anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hartstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de HF-ploeg minder belangrijk.<br /> De ploeg was inmiddels verbindingsploeg gaan heten om het bredere werkterrein,<br /> inclusief telefoontechniek, draadverbindingen enzovoort aan te geven.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon onderdeel van RD.<br /> <br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50, het langste netsnoer dat we hadden, <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon te gebruiken,<br /> zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op een flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een [[Politiek Caf&amp;eaigu;]] vanuit de [[Soci&amp;euml;teit]] in de<br /> [[Bastille]] uitzonden, dan werd telefoon van het [[Restaurant]] gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Soms moest met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En uiteraard ging het ook wel 's mis;<br /> dan ging in het Restaurant een dag lang na de uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit anders geweest was.<br /> <br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een [[reactofoon]] nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het weekend,<br /> en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we verwachtten vooral<br /> in de weg te lopen, omdat men daar alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag<br /> de lopers in de mensa te kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie? Ferdi misschien?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum''<br /> te gaan zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de [[Batavierenrace]] is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en publiek. <br /> Dit borg tegelijk een risico in zich.<br /> Overwogen werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> We hadden nog een smoes achter de hand dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of alleen werd verspreid via een soort telefoonservice.<br /> <br /> Naar gevestigd RD-gebruik werd dus &quot;besloten&quot; dat de studio in het Sportcentrum zou komen;<br /> maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar telefoondienst hadden,<br /> was inmiddels medewerkster van Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol<br /> gespeeld in de Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en Sport (LV&amp;S) aangesteld,<br /> de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht. [## brief toestemming?]<br /> Hij was kennelijk nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwaliteit<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages, vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo, niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de [[ETGD]]<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Iemand in de Vrijhof kende een man met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [## 1983, flippermagnaat overleden, geen autfn, H7 regelt mobilofoon, R Oost via ???]<br /> <br /> [##1984 Bata: H7 regelt dat we de autfn van het CvB kunnen lenen; ome Carel, stuk hout]<br /> Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd naar PTT Hengelo.<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de co&amp;ouml;rdinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen hoor.<br /> Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten [[flesgebeuren]].<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de campus bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essenti&amp;euml;le hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de Verbindingsploeg vond het probleem ernstig genoeg om er direct<br /> een goede oplossing voor te bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de Verbindingsploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk ''complexer'' dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar als gevolg van de stroomstoring<br /> was de reeds geplande vervanging van de centrale extra urgent geworden.<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signalen geschakeld werden met reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij Rolf<br /> en met een scoop, een toongenerator en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat werd door Blex een &quot;[[complex signaal]]&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de &quot;[[Complexer]]&quot;.<br /> Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen enkel probleem.<br /> <br /> De weken na deze sessie hadden we nog geen [[Complexer]], dus bleef het erg iel klinken.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Veroboardjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=1247 2026-03-16T00:05:09Z

<p>Rolf: /* Noord-Oost Nederland stroomloos */</p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> Na het oppakken van Radio Bereboot was het stil geworden, en werd er zeker geen uren non-stop campusmuziek<br /> meer uitgezonden. Dit werd door velen gemist.<br /> Daarom liepen enkele voormalige campuspiraten, vaak met Frans en soms ook met de Firma Hengelo erbij,<br /> met idee&amp;euml;n rond om een 3-meter relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat verschillende stations die zender via een laagvermogen straalverbinding<br /> konden aanstralen.<br /> Daarbij werden, naast hoge gebouwen op de campus, ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen.<br /> RD zou dan een van de gebruikers kunnen zijn.<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek, ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> Dit was nou wat je noemt Experimenteel Radio Onderzoek in Nederland...<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog een tijd daarna, werd de stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> Die zat in een zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, zodat er geen mengpaneeltje meer nodig was.<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen.<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten.<br /> Bij de Batavierenrace 1981 [##?] werd wel een door Rob gebouwde zender ingezet in de [[Batabus]], maar het vermogen was te laag voor een redelijk bereik.<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik voor de wekelijkse uitzendingen.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> Op een mooie donderdagavond in 1982 [##of 1981?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, die aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulpchassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien;<br /> geen ge&amp;iuml;mproviseerde verzameling Veroboardjes met kabelbossen die veel bouwsels kenmerkten.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad, met meestal maar 1 tulpingang en toch zeker een BNC of Amphenol antenneaansluiting.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [## onzin?: waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast; was dat dan Robs oude coder? vraag Hans]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> Toen RD inkomsten had uit de [[mensabonnenverkoop]] heeft RD de coder voor een bescheiden bedrag gekocht.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Later is hij uitgebreid met enkele printjes en werd toen een [[Complexer]].<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> <br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981 en Introduxy 1981 toegepast.<br /> Aan de studiokant werd een UHF [[badkuip]] met buizen uit een oude TV, door de CLAD en FMC omgebouwd tot [[60 cm]]-zendertje, toegepast en aangesloten op een gewone band IV TV antenne.<br /> Aan de kant van de zender kwam een verstemde UHF buizenbadkuip met als 'middenfrequent' een transistorradio van Frans, die zowaar bestand was tegen sterke hoogfrequent velden en waarin Rob een multiplexsignaalaftakking had gemaakt.<br /> Het was erg ge&amp;iuml;mproviseerd maar het werkte best goed; alleen dreigde de vrijlopende oscillator (VFO) van de tuner te verlopen<br /> onder invloed van temperatuurschommelingen.<br /> Dit werd uiteindelijk opgelost door de tuner met de ventilator van Rolfs oma aan te blazen.<br /> Gedurende deze uitzendingen moesten er wel altijd HF-ploegleden standby zijn om het spul in de gaten te houden en zo nodig in te grijpen.<br /> <br /> De stabiliteit van die knutselwerkjes was onvoldoende voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> We zaten dus te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die onder meer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;) -- toegepast in 1980 en 1981<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties voor hi-fi was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop; bovendien had Gerard een telefoon op z'n kamer vanwege<br /> zijn bestuurslidmaatschappen.<br /> De flat beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel eentje konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> Rolf toog naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> Hans was thuis en stuurde wat signalen de lijn op via zijn telefoonkastje.<br /> De resultaten waren niet onverdienstelijk.<br /> <br /> [##plaatje vd lijnkarakteristiek &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot; - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB per octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alleszins mee!<br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> <br /> Volgens Gerard, die electro op de HTS had gedaan, betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou volgens Gerard met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag zoals we dat hadden gemeten moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had de luisteraars bij de Bata 1980 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral het nummer &quot;Let's Groove&quot;<br /> met echte contrabassen was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Want waar Jan met Radio Enschede nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en 75 &amp;micro;s pre&amp;euml;mfasis,<br /> (&quot;lekker&quot; volgens Jan) zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal ongehavend door een telefoonlijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> <br /> Het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook geen hond daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch ergens anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hartstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de HF-ploeg minder belangrijk.<br /> De ploeg was inmiddels verbindingsploeg gaan heten om het bredere werkterrein,<br /> inclusief telefoontechniek, draadverbindingen enzovoort aan te geven.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon onderdeel van RD.<br /> <br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50, het langste netsnoer dat we hadden, <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon te gebruiken,<br /> zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op een flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een [[Politiek Caf&amp;eaigu;]] vanuit de [[Soci&amp;euml;teit]] in de<br /> [[Bastille]] uitzonden, dan werd telefoon van het [[Restaurant]] gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Soms moest met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En uiteraard ging het ook wel 's mis;<br /> dan ging in het Restaurant een dag lang na de uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit anders geweest was.<br /> <br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een [[reactofoon]] nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het weekend,<br /> en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we verwachtten vooral<br /> in de weg te lopen, omdat men daar alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag<br /> de lopers in de mensa te kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie? Ferdi misschien?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum''<br /> te gaan zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de [[Batavierenrace]] is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en publiek. <br /> Dit borg tegelijk een risico in zich.<br /> Overwogen werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> We hadden nog een smoes achter de hand dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of alleen werd verspreid via een soort telefoonservice.<br /> <br /> Naar gevestigd RD-gebruik werd dus &quot;besloten&quot; dat de studio in het Sportcentrum zou komen;<br /> maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar telefoondienst hadden,<br /> was inmiddels medewerkster van Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol<br /> gespeeld in de Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en Sport (LV&amp;S) aangesteld,<br /> de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht. [## brief toestemming?]<br /> Hij was kennelijk nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwaliteit<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages, vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo, niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de [[ETGD]]<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Iemand in de Vrijhof kende een man met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [## 1983, flippermagnaat overleden, geen autfn, H7 regelt mobilofoon, R Oost via ???]<br /> <br /> [##1984 Bata: H7 regelt dat we de autfn van het CvB kunnen lenen; ome Carel, stuk hout]<br /> Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd naar PTT Hengelo.<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de co&amp;ouml;rdinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen hoor.<br /> Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten [[flesgebeuren]].<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de campus bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essenti&amp;euml;le hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de Verbindingsploeg vond het probleem ernstig genoeg om er direct<br /> een goede oplossing voor te bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de Verbindingsploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk ''complexer'' dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar de stroomstoring<br /> had de reeds geplande vervanging van de centrale in een<br /> stroomversnelling gebracht. [##of verzin ik dit nu?]<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signaalverwerking analoog of beter<br /> gezegd: geschakeld via reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt<br /> het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne<br /> telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij<br /> Rolf en met een scoop, een toongenerator<br /> en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat signaal werd door Blex &quot;complex&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de<br /> &quot;[[Complexer]]&quot;. Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon<br /> multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen<br /> enkel probleem.<br /> <br /> Eind 1984 was de zender uit de lucht gehaald.<br /> Een actie van de PTT Radio Controle Dienst, waarvoor het motief onduidelijk<br /> is gebleven.<br /> Later zijn er wel aanwijzingen geweest dat de RCD getipt was door iemand.<br /> [##nog woorden aan vuilmaken?]<br /> <br /> De donderdagavonduitzendingen waren voorlopig ten einde.<br /> Er moest een nieuwe telefoonopnemer en zender komen, en dat was niet zo snel<br /> geregeld.<br /> Om te vookomen dat RD zou instorten, werd besloten om wel te proberen met tijdelijke<br /> middelen eind januari een top 100,8 uit te zenden.<br /> [## was dit al na de vervanging en zonder Complexer? volgens Paul wel]<br /> <br /> Dat lukte, maar daarna werd het weer een paar maanden stil.<br /> Pas vlak voor de Bata waren de spullen klaar om een volledige<br /> [[Batavierentwintiguursrace]] uit te gaan zenden.<br /> <br /> De weken (maanden?) erna hadden we nog geen [[Complexer]], dus klonk het erg iel.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Verobordjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=1246 2026-03-16T00:00:07Z

<p>Rolf: /* Het telefoongebeuren */</p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> Na het oppakken van Radio Bereboot was het stil geworden, en werd er zeker geen uren non-stop campusmuziek<br /> meer uitgezonden. Dit werd door velen gemist.<br /> Daarom liepen enkele voormalige campuspiraten, vaak met Frans en soms ook met de Firma Hengelo erbij,<br /> met idee&amp;euml;n rond om een 3-meter relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat verschillende stations die zender via een laagvermogen straalverbinding<br /> konden aanstralen.<br /> Daarbij werden, naast hoge gebouwen op de campus, ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen.<br /> RD zou dan een van de gebruikers kunnen zijn.<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek, ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> Dit was nou wat je noemt Experimenteel Radio Onderzoek in Nederland...<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog een tijd daarna, werd de stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> Die zat in een zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, zodat er geen mengpaneeltje meer nodig was.<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen.<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten.<br /> Bij de Batavierenrace 1981 [##?] werd wel een door Rob gebouwde zender ingezet in de [[Batabus]], maar het vermogen was te laag voor een redelijk bereik.<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik voor de wekelijkse uitzendingen.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> Op een mooie donderdagavond in 1982 [##of 1981?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, die aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulpchassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien;<br /> geen ge&amp;iuml;mproviseerde verzameling Veroboardjes met kabelbossen die veel bouwsels kenmerkten.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad, met meestal maar 1 tulpingang en toch zeker een BNC of Amphenol antenneaansluiting.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [## onzin?: waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast; was dat dan Robs oude coder? vraag Hans]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> Toen RD inkomsten had uit de [[mensabonnenverkoop]] heeft RD de coder voor een bescheiden bedrag gekocht.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Later is hij uitgebreid met enkele printjes en werd toen een [[Complexer]].<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> <br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981 en Introduxy 1981 toegepast.<br /> Aan de studiokant werd een UHF [[badkuip]] met buizen uit een oude TV, door de CLAD en FMC omgebouwd tot [[60 cm]]-zendertje, toegepast en aangesloten op een gewone band IV TV antenne.<br /> Aan de kant van de zender kwam een verstemde UHF buizenbadkuip met als 'middenfrequent' een transistorradio van Frans, die zowaar bestand was tegen sterke hoogfrequent velden en waarin Rob een multiplexsignaalaftakking had gemaakt.<br /> Het was erg ge&amp;iuml;mproviseerd maar het werkte best goed; alleen dreigde de vrijlopende oscillator (VFO) van de tuner te verlopen<br /> onder invloed van temperatuurschommelingen.<br /> Dit werd uiteindelijk opgelost door de tuner met de ventilator van Rolfs oma aan te blazen.<br /> Gedurende deze uitzendingen moesten er wel altijd HF-ploegleden standby zijn om het spul in de gaten te houden en zo nodig in te grijpen.<br /> <br /> De stabiliteit van die knutselwerkjes was onvoldoende voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> We zaten dus te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die onder meer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;) -- toegepast in 1980 en 1981<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties voor hi-fi was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop; bovendien had Gerard een telefoon op z'n kamer vanwege<br /> zijn bestuurslidmaatschappen.<br /> De flat beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel eentje konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> Rolf toog naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> Hans was thuis en stuurde wat signalen de lijn op via zijn telefoonkastje.<br /> De resultaten waren niet onverdienstelijk.<br /> <br /> [##plaatje vd lijnkarakteristiek &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot; - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB per octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alleszins mee!<br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> <br /> Volgens Gerard, die electro op de HTS had gedaan, betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou volgens Gerard met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag zoals we dat hadden gemeten moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had de luisteraars bij de Bata 1980 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral het nummer &quot;Let's Groove&quot;<br /> met echte contrabassen was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Want waar Jan met Radio Enschede nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en 75 &amp;micro;s pre&amp;euml;mfasis,<br /> (&quot;lekker&quot; volgens Jan) zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal ongehavend door een telefoonlijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> <br /> Het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook geen hond daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch ergens anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hartstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de HF-ploeg minder belangrijk.<br /> De ploeg was inmiddels verbindingsploeg gaan heten om het bredere werkterrein,<br /> inclusief telefoontechniek, draadverbindingen enzovoort aan te geven.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon onderdeel van RD.<br /> <br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50, het langste netsnoer dat we hadden, <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon te gebruiken,<br /> zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op een flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een [[Politiek Caf&amp;eaigu;]] vanuit de [[Soci&amp;euml;teit]] in de<br /> [[Bastille]] uitzonden, dan werd telefoon van het [[Restaurant]] gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Soms moest met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En uiteraard ging het ook wel 's mis;<br /> dan ging in het Restaurant een dag lang na de uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit anders geweest was.<br /> <br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een [[reactofoon]] nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het weekend,<br /> en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we verwachtten vooral<br /> in de weg te lopen, omdat men daar alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag<br /> de lopers in de mensa te kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie? Ferdi misschien?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum''<br /> te gaan zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de [[Batavierenrace]] is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en publiek. <br /> Dit borg tegelijk een risico in zich.<br /> Overwogen werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> We hadden nog een smoes achter de hand dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of alleen werd verspreid via een soort telefoonservice.<br /> <br /> Naar gevestigd RD-gebruik werd dus &quot;besloten&quot; dat de studio in het Sportcentrum zou komen;<br /> maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar telefoondienst hadden,<br /> was inmiddels medewerkster van Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol<br /> gespeeld in de Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en Sport (LV&amp;S) aangesteld,<br /> de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht. [## brief toestemming?]<br /> Hij was kennelijk nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwaliteit<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages, vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo, niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de [[ETGD]]<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Iemand in de Vrijhof kende een man met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [## 1983, flippermagnaat overleden, geen autfn, H7 regelt mobilofoon, R Oost via ???]<br /> <br /> [##1984 Bata: H7 regelt dat we de autfn van het CvB kunnen lenen; ome Carel, stuk hout]<br /> Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd naar PTT Hengelo.<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de co&amp;ouml;rdinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen hoor.<br /> Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten [[flesgebeuren]].<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de campus bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essenti&amp;euml;le hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer<br /> normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de HF-ploeg (die inmiddels verbindingsploeg was gaan heten<br /> om het bredere werkterrein inclusief telefoontechniek etc. aan te geven)<br /> vond het probleem ernstig genoeg om er direct een goede oplossing voor te<br /> bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de HF-ploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk complexer dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar de stroomstoring<br /> had de reeds geplande vervanging van de centrale in een<br /> stroomversnelling gebracht. [##of verzin ik dit nu?]<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signaalverwerking analoog of beter<br /> gezegd: geschakeld via reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt<br /> het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne<br /> telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij<br /> Rolf en met een scoop, een toongenerator<br /> en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat signaal werd door Blex &quot;complex&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de<br /> &quot;[[Complexer]]&quot;. Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon<br /> multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen<br /> enkel probleem.<br /> <br /> Eind 1984 was de zender uit de lucht gehaald.<br /> Een actie van de PTT Radio Controle Dienst, waarvoor het motief onduidelijk<br /> is gebleven.<br /> Later zijn er wel aanwijzingen geweest dat de RCD getipt was door iemand.<br /> [##nog woorden aan vuilmaken?]<br /> <br /> De donderdagavonduitzendingen waren voorlopig ten einde.<br /> Er moest een nieuwe telefoonopnemer en zender komen, en dat was niet zo snel<br /> geregeld.<br /> Om te vookomen dat RD zou instorten, werd besloten om wel te proberen met tijdelijke<br /> middelen eind januari een top 100,8 uit te zenden.<br /> [## was dit al na de vervanging en zonder Complexer? volgens Paul wel]<br /> <br /> Dat lukte, maar daarna werd het weer een paar maanden stil.<br /> Pas vlak voor de Bata waren de spullen klaar om een volledige<br /> [[Batavierentwintiguursrace]] uit te gaan zenden.<br /> <br /> De weken (maanden?) erna hadden we nog geen [[Complexer]], dus klonk het erg iel.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Verobordjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=1245 2026-03-15T23:57:43Z

<p>Rolf: /* Het telefoongebeuren */</p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> Na het oppakken van Radio Bereboot was het stil geworden, en werd er zeker geen uren non-stop campusmuziek<br /> meer uitgezonden. Dit werd door velen gemist.<br /> Daarom liepen enkele voormalige campuspiraten, vaak met Frans en soms ook met de Firma Hengelo erbij,<br /> met idee&amp;euml;n rond om een 3-meter relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat verschillende stations die zender via een laagvermogen straalverbinding<br /> konden aanstralen.<br /> Daarbij werden, naast hoge gebouwen op de campus, ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen.<br /> RD zou dan een van de gebruikers kunnen zijn.<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek, ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> Dit was nou wat je noemt Experimenteel Radio Onderzoek in Nederland...<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog een tijd daarna, werd de stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> Die zat in een zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, zodat er geen mengpaneeltje meer nodig was.<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen.<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten.<br /> Bij de Batavierenrace 1981 [##?] werd wel een door Rob gebouwde zender ingezet in de [[Batabus]], maar het vermogen was te laag voor een redelijk bereik.<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik voor de wekelijkse uitzendingen.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> Op een mooie donderdagavond in 1982 [##of 1981?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, die aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulpchassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien;<br /> geen ge&amp;iuml;mproviseerde verzameling Veroboardjes met kabelbossen die veel bouwsels kenmerkten.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad, met meestal maar 1 tulpingang en toch zeker een BNC of Amphenol antenneaansluiting.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [## onzin?: waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast; was dat dan Robs oude coder? vraag Hans]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> Toen RD inkomsten had uit de [[mensabonnenverkoop]] heeft RD de coder voor een bescheiden bedrag gekocht.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Later is hij uitgebreid met enkele printjes en werd toen een [[Complexer]].<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> <br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981 en Introduxy 1981 toegepast.<br /> Aan de studiokant werd een UHF [[badkuip]] met buizen uit een oude TV, door de CLAD en FMC omgebouwd tot [[60 cm]]-zendertje, toegepast en aangesloten op een gewone band IV TV antenne.<br /> Aan de kant van de zender kwam een verstemde UHF buizenbadkuip met als 'middenfrequent' een transistorradio van Frans, die zowaar bestand was tegen sterke hoogfrequent velden en waarin Rob een multiplexsignaalaftakking had gemaakt.<br /> Het was erg ge&amp;iuml;mproviseerd maar het werkte best goed; alleen dreigde de vrijlopende oscillator (VFO) van de tuner te verlopen<br /> onder invloed van temperatuurschommelingen.<br /> Dit werd uiteindelijk opgelost door de tuner met de ventilator van Rolfs oma aan te blazen.<br /> Gedurende deze uitzendingen moesten er wel altijd HF-ploegleden standby zijn om het spul in de gaten te houden en zo nodig in te grijpen.<br /> <br /> De stabiliteit van die knutselwerkjes was onvoldoende voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> We zaten dus te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die onder meer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;) -- toegepast in 1980 en 1981<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties voor hi-fi was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop; bovendien had Gerard een telefoon op z'n kamer vanwege<br /> zijn bestuurslidmaatschappen.<br /> De flat beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel eentje konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> Rolf toog naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> Hans was thuis en stuurde wat signalen de lijn op via zijn telefoonkastje.<br /> De resultaten waren niet onverdienstelijk.<br /> <br /> [##plaatje vd lijnkarakteristiek &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot; - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB per octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alleszins mee!<br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> <br /> Volgens Gerard, die electro op de HTS had gedaan, betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou volgens Gerard met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag zoals we dat hadden gemeten moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had de luisteraars bij de Bata 1980 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral het nummer &quot;Let's Groove&quot;<br /> met echte contrabassen was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Want waar Jan met Radio Enschede nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en 75 &amp;micro;s pre&amp;euml;mfasis,<br /> (&quot;lekker&quot; volgens Jan) zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal ongehavend door een telefoonlijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> <br /> Het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook geen hond daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch ergens anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden<br /> bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hardstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de HF-ploeg minder belangrijk.<br /> De ploeg was inmiddels verbindingsploeg gaan heten om het bredere werkterrein,<br /> inclusief telefoontechniek, draadverbindingen enzovoort aan te geven.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon onderdeel van RD.<br /> <br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50, het langste netsnoer dat we hadden, <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon te gebruiken,<br /> zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd<br /> worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op een flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een [[Politiek Caf&amp;eaigu;]] vanuit de [[Soci&amp;euml;teit]] in de<br /> [[Bastille]] uitzonden, dan werd telefoon van het [[Restaurant]] gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Soms moest met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En uitteraard ging het ook wel 's mis;<br /> dan ging in het Restaurant een dag lang na de uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er<br /> officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit<br /> anders geweest was.<br /> <br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een [[reactofoon]] nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het weekend,<br /> en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we verwachtten vooral<br /> in de weg te lopen, omdat men daar alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag<br /> de lopers in de mensa te kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie? Ferdi misschien?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum''<br /> te gaan zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de [[Batavierenrace]] is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en publiek. <br /> Dit borg tegelijk een risico in zich.<br /> Overwogen werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> We hadden nog een smoes achter de hand dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of alleen werd verspreid via een soort telefoonservice.<br /> <br /> Naar gevestigd RD-gebruik werd dus &quot;besloten&quot; dat de studio in het Sportcentrum zou komen;<br /> maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar telefoondienst hadden,<br /> was inmiddels medewerkster van Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol<br /> gespeeld in de Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en Sport (LV&amp;S) aangesteld,<br /> de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht. [## brief toestemming?]<br /> Hij was kennelijk nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwaliteit<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages, vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo, niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de [[ETGD]]<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Iemand in de Vrijhof kende een man met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [## 1983, flippermagnaat overleden, geen autfn, H7 regelt mobilofoon, R Oost via ???]<br /> <br /> [##1984 Bata: H7 regelt dat we de autfn van het CvB kunnen lenen; ome Carel, stuk hout]<br /> Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd naar PTT Hengelo.<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de co&amp;ouml;rdinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen hoor.<br /> Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten [[flesgebeuren]].<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de campus bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essenti&amp;euml;le hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer<br /> normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de HF-ploeg (die inmiddels verbindingsploeg was gaan heten<br /> om het bredere werkterrein inclusief telefoontechniek etc. aan te geven)<br /> vond het probleem ernstig genoeg om er direct een goede oplossing voor te<br /> bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de HF-ploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk complexer dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar de stroomstoring<br /> had de reeds geplande vervanging van de centrale in een<br /> stroomversnelling gebracht. [##of verzin ik dit nu?]<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signaalverwerking analoog of beter<br /> gezegd: geschakeld via reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt<br /> het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne<br /> telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij<br /> Rolf en met een scoop, een toongenerator<br /> en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat signaal werd door Blex &quot;complex&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de<br /> &quot;[[Complexer]]&quot;. Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon<br /> multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen<br /> enkel probleem.<br /> <br /> Eind 1984 was de zender uit de lucht gehaald.<br /> Een actie van de PTT Radio Controle Dienst, waarvoor het motief onduidelijk<br /> is gebleven.<br /> Later zijn er wel aanwijzingen geweest dat de RCD getipt was door iemand.<br /> [##nog woorden aan vuilmaken?]<br /> <br /> De donderdagavonduitzendingen waren voorlopig ten einde.<br /> Er moest een nieuwe telefoonopnemer en zender komen, en dat was niet zo snel<br /> geregeld.<br /> Om te vookomen dat RD zou instorten, werd besloten om wel te proberen met tijdelijke<br /> middelen eind januari een top 100,8 uit te zenden.<br /> [## was dit al na de vervanging en zonder Complexer? volgens Paul wel]<br /> <br /> Dat lukte, maar daarna werd het weer een paar maanden stil.<br /> Pas vlak voor de Bata waren de spullen klaar om een volledige<br /> [[Batavierentwintiguursrace]] uit te gaan zenden.<br /> <br /> De weken (maanden?) erna hadden we nog geen [[Complexer]], dus klonk het erg iel.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Verobordjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=1244 2026-03-15T23:47:53Z

<p>Rolf: /* Flesgebeuren */</p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> Na het oppakken van Radio Bereboot was het stil geworden, en werd er zeker geen uren non-stop campusmuziek<br /> meer uitgezonden. Dit werd door velen gemist.<br /> Daarom liepen enkele voormalige campuspiraten, vaak met Frans en soms ook met de Firma Hengelo erbij,<br /> met idee&amp;euml;n rond om een 3-meter relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat verschillende stations die zender via een laagvermogen straalverbinding<br /> konden aanstralen.<br /> Daarbij werden, naast hoge gebouwen op de campus, ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen.<br /> RD zou dan een van de gebruikers kunnen zijn.<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek, ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> Dit was nou wat je noemt Experimenteel Radio Onderzoek in Nederland...<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog een tijd daarna, werd de stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> Die zat in een zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, zodat er geen mengpaneeltje meer nodig was.<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen.<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten.<br /> Bij de Batavierenrace 1981 [##?] werd wel een door Rob gebouwde zender ingezet in de [[Batabus]], maar het vermogen was te laag voor een redelijk bereik.<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik voor de wekelijkse uitzendingen.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> Op een mooie donderdagavond in 1982 [##of 1981?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, die aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulpchassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien;<br /> geen ge&amp;iuml;mproviseerde verzameling Veroboardjes met kabelbossen die veel bouwsels kenmerkten.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad, met meestal maar 1 tulpingang en toch zeker een BNC of Amphenol antenneaansluiting.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [## onzin?: waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast; was dat dan Robs oude coder? vraag Hans]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> Toen RD inkomsten had uit de [[mensabonnenverkoop]] heeft RD de coder voor een bescheiden bedrag gekocht.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Later is hij uitgebreid met enkele printjes en werd toen een [[Complexer]].<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> <br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981 en Introduxy 1981 toegepast.<br /> Aan de studiokant werd een UHF [[badkuip]] met buizen uit een oude TV, door de CLAD en FMC omgebouwd tot [[60 cm]]-zendertje, toegepast en aangesloten op een gewone band IV TV antenne.<br /> Aan de kant van de zender kwam een verstemde UHF buizenbadkuip met als 'middenfrequent' een transistorradio van Frans, die zowaar bestand was tegen sterke hoogfrequent velden en waarin Rob een multiplexsignaalaftakking had gemaakt.<br /> Het was erg ge&amp;iuml;mproviseerd maar het werkte best goed; alleen dreigde de vrijlopende oscillator (VFO) van de tuner te verlopen<br /> onder invloed van temperatuurschommelingen.<br /> Dit werd uiteindelijk opgelost door de tuner met de ventilator van Rolfs oma aan te blazen.<br /> Gedurende deze uitzendingen moesten er wel altijd HF-ploegleden standby zijn om het spul in de gaten te houden en zo nodig in te grijpen.<br /> <br /> De stabiliteit van die knutselwerkjes was onvoldoende voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> We zaten dus te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die onder meer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;) -- toegepast in 1980 en 1981<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties voor hi-fi was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop; bovendien had Gerard een telefoon op z'n kamer vanwege<br /> zijn bestuurslidmaatschappen.<br /> De flat beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel eentje konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> Rolf toog naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> Hans was thuis en stuurde wat signalen de lijn op via zijn telefoonkastje.<br /> De resultaten waren niet onverdienstelijk.<br /> <br /> [##plaatje vd lijnkarakteristiek &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot; - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB per octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alleszins mee!<br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> <br /> Volgens Gerard, die electro op de HTS had gedaan, betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou volgens Gerard met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag zoals we dat hadden gemeten moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had de luisteraars bij de Bata 1980 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral het nummer &quot;Let's Groove&quot;<br /> met echte contrabassen was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Want waar Jan met Radio Enschede nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en 75 &amp;micro;s pre&amp;euml;mfasis,<br /> (&quot;lekker&quot; volgens Jan) zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal ongehavend door een telefoonlijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> <br /> Het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook geen hond daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch ergens anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden<br /> bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hardstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de Verbindingsploeg minder <br /> belangrijk en de focus kwam meer op telefoontechniek te liggen.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon <br /> onderdeel van RD.<br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50, het langste netsnoer dat we hadden, <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon te gebruiken,<br /> zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd<br /> worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op een flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een [[Politiek Caf&amp;eaigu;]] vanuit de [[Soci&amp;euml;teit]] in de<br /> [[Bastille]] uitzonden, dan werd telefoon van het [[Restaurant]] gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Soms moest met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En uitteraard ging het ook wel 's mis;<br /> dan ging in het Restaurant een dag lang na de uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er<br /> officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit<br /> anders geweest was.<br /> <br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een [[reactofoon]] nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het weekend,<br /> en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we verwachtten vooral<br /> in de weg te lopen, omdat men daar alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag<br /> de lopers in de mensa te kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie? Ferdi misschien?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum''<br /> te gaan zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de [[Batavierenrace]] is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en publiek. <br /> Dit borg tegelijk een risico in zich.<br /> Overwogen werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> We hadden nog een smoes achter de hand dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of alleen werd verspreid via een soort telefoonservice.<br /> <br /> Naar gevestigd RD-gebruik werd dus &quot;besloten&quot; dat de studio in het Sportcentrum zou komen;<br /> maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar telefoondienst hadden,<br /> was inmiddels medewerkster van Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol<br /> gespeeld in de Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en Sport (LV&amp;S) aangesteld,<br /> de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht. [## brief toestemming?]<br /> Hij was kennelijk nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwaliteit<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages, vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo, niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de [[ETGD]]<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Iemand in de Vrijhof kende een man met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [## 1983, flippermagnaat overleden, geen autfn, H7 regelt mobilofoon, R Oost via ???]<br /> <br /> [##1984 Bata: H7 regelt dat we de autfn van het CvB kunnen lenen; ome Carel, stuk hout]<br /> Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd naar PTT Hengelo.<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de co&amp;ouml;rdinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen hoor.<br /> Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten [[flesgebeuren]].<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de campus bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essenti&amp;euml;le hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer<br /> normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de HF-ploeg (die inmiddels verbindingsploeg was gaan heten<br /> om het bredere werkterrein inclusief telefoontechniek etc. aan te geven)<br /> vond het probleem ernstig genoeg om er direct een goede oplossing voor te<br /> bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de HF-ploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk complexer dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar de stroomstoring<br /> had de reeds geplande vervanging van de centrale in een<br /> stroomversnelling gebracht. [##of verzin ik dit nu?]<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signaalverwerking analoog of beter<br /> gezegd: geschakeld via reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt<br /> het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne<br /> telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij<br /> Rolf en met een scoop, een toongenerator<br /> en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat signaal werd door Blex &quot;complex&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de<br /> &quot;[[Complexer]]&quot;. Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon<br /> multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen<br /> enkel probleem.<br /> <br /> Eind 1984 was de zender uit de lucht gehaald.<br /> Een actie van de PTT Radio Controle Dienst, waarvoor het motief onduidelijk<br /> is gebleven.<br /> Later zijn er wel aanwijzingen geweest dat de RCD getipt was door iemand.<br /> [##nog woorden aan vuilmaken?]<br /> <br /> De donderdagavonduitzendingen waren voorlopig ten einde.<br /> Er moest een nieuwe telefoonopnemer en zender komen, en dat was niet zo snel<br /> geregeld.<br /> Om te vookomen dat RD zou instorten, werd besloten om wel te proberen met tijdelijke<br /> middelen eind januari een top 100,8 uit te zenden.<br /> [## was dit al na de vervanging en zonder Complexer? volgens Paul wel]<br /> <br /> Dat lukte, maar daarna werd het weer een paar maanden stil.<br /> Pas vlak voor de Bata waren de spullen klaar om een volledige<br /> [[Batavierentwintiguursrace]] uit te gaan zenden.<br /> <br /> De weken (maanden?) erna hadden we nog geen [[Complexer]], dus klonk het erg iel.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Verobordjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=1243 2026-03-15T19:17:35Z

<p>Rolf: /* De autotelefoonkabel voor de Bata */</p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> Na het oppakken van Radio Bereboot was het stil geworden, en werd er zeker geen uren non-stop campusmuziek<br /> meer uitgezonden. Dit werd door velen gemist.<br /> Daarom liepen enkele voormalige campuspiraten, vaak met Frans en soms ook met de Firma Hengelo erbij,<br /> met idee&amp;euml;n rond om een 3-meter relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat verschillende stations die zender via een laagvermogen straalverbinding<br /> konden aanstralen.<br /> Daarbij werden, naast hoge gebouwen op de campus, ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen.<br /> RD zou dan een van de gebruikers kunnen zijn.<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek, ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> Dit was nou wat je noemt Experimenteel Radio Onderzoek in Nederland...<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog een tijd daarna, werd de stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> Die zat in een zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, zodat er geen mengpaneeltje meer nodig was.<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen.<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten.<br /> Bij de Batavierenrace 1981 [##?] werd wel een door Rob gebouwde zender ingezet in de [[Batabus]], maar het vermogen was te laag voor een redelijk bereik.<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik voor de wekelijkse uitzendingen.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> Op een mooie donderdagavond in 1982 [##of 1981?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, die aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulpchassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien;<br /> geen ge&amp;iuml;mproviseerde verzameling Veroboardjes met kabelbossen die veel bouwsels kenmerkten.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad, met meestal maar 1 tulpingang en toch zeker een BNC of Amphenol antenneaansluiting.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [## onzin?: waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast; was dat dan Robs oude coder? vraag Hans]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> Toen RD inkomsten had uit de [[mensabonnenverkoop]] heeft RD de coder voor een bescheiden bedrag gekocht.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Later is hij uitgebreid met enkele printjes en werd toen een [[Complexer]].<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> <br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981 en Introduxy 1981 toegepast.<br /> Aan de studiokant werd een UHF [[badkuip]] met buizen uit een oude TV, door de CLAD en FMC omgebouwd tot [[60 cm]]-zendertje, toegepast en aangesloten op een gewone band IV TV antenne.<br /> Aan de kant van de zender kwam een verstemde UHF buizenbadkuip met als 'middenfrequent' een transistorradio van Frans, die zowaar bestand was tegen sterke hoogfrequent velden en waarin Rob een multiplexsignaalaftakking had gemaakt.<br /> Het was erg ge&amp;iuml;mproviseerd maar het werkte best goed; alleen dreigde de vrijlopende oscillator (VFO) van de tuner te verlopen<br /> onder invloed van temperatuurschommelingen.<br /> Dit werd uiteindelijk opgelost door de tuner met de ventilator van Rolfs oma aan te blazen.<br /> Gedurende deze uitzendingen moesten er wel altijd HF-ploegleden standby zijn om het spul in de gaten te houden en zo nodig in te grijpen.<br /> <br /> De stabiliteit van die knutselwerkjes was onvoldoende voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> We zaten dus te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die onder meer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;) -- toegepast in 1980 en 1981<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties voor hi-fi was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop; bovendien had Gerard een telefoon op z'n kamer vanwege<br /> zijn bestuurslidmaatschappen.<br /> De flat beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel eentje konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> Rolf toog naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> Hans was thuis en stuurde wat signalen de lijn op via zijn telefoonkastje.<br /> De resultaten waren niet onverdienstelijk.<br /> <br /> [##plaatje vd lijnkarakteristiek &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot; - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB per octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alleszins mee!<br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> <br /> Volgens Gerard, die electro op de HTS had gedaan, betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou volgens Gerard met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag zoals we dat hadden gemeten moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had de luisteraars bij de Bata 1980 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral het nummer &quot;Let's Groove&quot;<br /> met echte contrabassen was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Want waar Jan met Radio Enschede nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en 75 &amp;micro;s pre&amp;euml;mfasis,<br /> (&quot;lekker&quot; volgens Jan) zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal ongehavend door een telefoonlijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> <br /> Het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook geen hond daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch ergens anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden<br /> bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hardstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de Verbindingsploeg minder <br /> belangrijk en de focus kwam meer op telefoontechniek te liggen.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon <br /> onderdeel van RD.<br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50, het langste netsnoer dat we hadden, <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon te gebruiken,<br /> zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd<br /> worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op een flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een [[Politiek Caf&amp;eaigu;]] vanuit de [[Soci&amp;euml;teit]] in de<br /> [[Bastille]] uitzonden, dan werd telefoon van het [[Restaurant]] gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Soms moest met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En uitteraard ging het ook wel 's mis;<br /> dan ging in het Restaurant een dag lang na de uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er<br /> officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit<br /> anders geweest was.<br /> <br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een [[reactofoon]] nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het weekend,<br /> en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we verwachtten vooral<br /> in de weg te lopen, omdat men daar alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag<br /> de lopers in de mensa te kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie? Ferdi misschien?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum''<br /> te gaan zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de [[Batavierenrace]] is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en publiek. <br /> Dit borg tegelijk een risico in zich.<br /> Overwogen werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> We hadden nog een smoes achter de hand dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of alleen werd verspreid via een soort telefoonservice.<br /> <br /> Naar gevestigd RD-gebruik werd dus &quot;besloten&quot; dat de studio in het Sportcentrum zou komen;<br /> maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar telefoondienst hadden,<br /> was inmiddels medewerkster van Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol<br /> gespeeld in de Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en Sport (LV&amp;S) aangesteld,<br /> de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht. [## brief toestemming?]<br /> Hij was kennelijk nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwaliteit<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages, vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo, niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de [[ETGD]]<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Iemand in de Vrijhof kende een man met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [## 1983, flippermagnaat overleden, geen autfn, H7 regelt mobilofoon, R Oost via ???]<br /> <br /> [##1984 Bata: H7 regelt dat we de autfn van het CvB kunnen lenen; ome Carel, stuk hout]<br /> Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd naar PTT Hengelo.<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de co&amp;ouml;rdinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen hoor.<br /> Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten flesgebeuren.<br /> Ook op de TH was dit inmiddels een gebruik geworden.<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de TH bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks<br /> kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essentiele hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer<br /> normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de HF-ploeg (die inmiddels verbindingsploeg was gaan heten<br /> om het bredere werkterrein inclusief telefoontechniek etc. aan te geven)<br /> vond het probleem ernstig genoeg om er direct een goede oplossing voor te<br /> bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de HF-ploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk complexer dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar de stroomstoring<br /> had de reeds geplande vervanging van de centrale in een<br /> stroomversnelling gebracht. [##of verzin ik dit nu?]<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signaalverwerking analoog of beter<br /> gezegd: geschakeld via reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt<br /> het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne<br /> telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij<br /> Rolf en met een scoop, een toongenerator<br /> en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat signaal werd door Blex &quot;complex&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de<br /> &quot;[[Complexer]]&quot;. Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon<br /> multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen<br /> enkel probleem.<br /> <br /> Eind 1984 was de zender uit de lucht gehaald.<br /> Een actie van de PTT Radio Controle Dienst, waarvoor het motief onduidelijk<br /> is gebleven.<br /> Later zijn er wel aanwijzingen geweest dat de RCD getipt was door iemand.<br /> [##nog woorden aan vuilmaken?]<br /> <br /> De donderdagavonduitzendingen waren voorlopig ten einde.<br /> Er moest een nieuwe telefoonopnemer en zender komen, en dat was niet zo snel<br /> geregeld.<br /> Om te vookomen dat RD zou instorten, werd besloten om wel te proberen met tijdelijke<br /> middelen eind januari een top 100,8 uit te zenden.<br /> [## was dit al na de vervanging en zonder Complexer? volgens Paul wel]<br /> <br /> Dat lukte, maar daarna werd het weer een paar maanden stil.<br /> Pas vlak voor de Bata waren de spullen klaar om een volledige<br /> [[Batavierentwintiguursrace]] uit te gaan zenden.<br /> <br /> De weken (maanden?) erna hadden we nog geen [[Complexer]], dus klonk het erg iel.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Verobordjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=1242 2026-03-15T19:12:05Z

<p>Rolf: /* Verbindingen in het Sportcentrum */</p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> Na het oppakken van Radio Bereboot was het stil geworden, en werd er zeker geen uren non-stop campusmuziek<br /> meer uitgezonden. Dit werd door velen gemist.<br /> Daarom liepen enkele voormalige campuspiraten, vaak met Frans en soms ook met de Firma Hengelo erbij,<br /> met idee&amp;euml;n rond om een 3-meter relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat verschillende stations die zender via een laagvermogen straalverbinding<br /> konden aanstralen.<br /> Daarbij werden, naast hoge gebouwen op de campus, ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen.<br /> RD zou dan een van de gebruikers kunnen zijn.<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek, ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> Dit was nou wat je noemt Experimenteel Radio Onderzoek in Nederland...<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog een tijd daarna, werd de stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> Die zat in een zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, zodat er geen mengpaneeltje meer nodig was.<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen.<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten.<br /> Bij de Batavierenrace 1981 [##?] werd wel een door Rob gebouwde zender ingezet in de [[Batabus]], maar het vermogen was te laag voor een redelijk bereik.<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik voor de wekelijkse uitzendingen.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> Op een mooie donderdagavond in 1982 [##of 1981?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, die aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulpchassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien;<br /> geen ge&amp;iuml;mproviseerde verzameling Veroboardjes met kabelbossen die veel bouwsels kenmerkten.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad, met meestal maar 1 tulpingang en toch zeker een BNC of Amphenol antenneaansluiting.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [## onzin?: waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast; was dat dan Robs oude coder? vraag Hans]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> Toen RD inkomsten had uit de [[mensabonnenverkoop]] heeft RD de coder voor een bescheiden bedrag gekocht.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Later is hij uitgebreid met enkele printjes en werd toen een [[Complexer]].<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> <br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981 en Introduxy 1981 toegepast.<br /> Aan de studiokant werd een UHF [[badkuip]] met buizen uit een oude TV, door de CLAD en FMC omgebouwd tot [[60 cm]]-zendertje, toegepast en aangesloten op een gewone band IV TV antenne.<br /> Aan de kant van de zender kwam een verstemde UHF buizenbadkuip met als 'middenfrequent' een transistorradio van Frans, die zowaar bestand was tegen sterke hoogfrequent velden en waarin Rob een multiplexsignaalaftakking had gemaakt.<br /> Het was erg ge&amp;iuml;mproviseerd maar het werkte best goed; alleen dreigde de vrijlopende oscillator (VFO) van de tuner te verlopen<br /> onder invloed van temperatuurschommelingen.<br /> Dit werd uiteindelijk opgelost door de tuner met de ventilator van Rolfs oma aan te blazen.<br /> Gedurende deze uitzendingen moesten er wel altijd HF-ploegleden standby zijn om het spul in de gaten te houden en zo nodig in te grijpen.<br /> <br /> De stabiliteit van die knutselwerkjes was onvoldoende voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> We zaten dus te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die onder meer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;) -- toegepast in 1980 en 1981<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties voor hi-fi was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop; bovendien had Gerard een telefoon op z'n kamer vanwege<br /> zijn bestuurslidmaatschappen.<br /> De flat beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel eentje konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> Rolf toog naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> Hans was thuis en stuurde wat signalen de lijn op via zijn telefoonkastje.<br /> De resultaten waren niet onverdienstelijk.<br /> <br /> [##plaatje vd lijnkarakteristiek &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot; - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB per octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alleszins mee!<br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> <br /> Volgens Gerard, die electro op de HTS had gedaan, betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou volgens Gerard met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag zoals we dat hadden gemeten moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had de luisteraars bij de Bata 1980 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral het nummer &quot;Let's Groove&quot;<br /> met echte contrabassen was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Want waar Jan met Radio Enschede nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en 75 &amp;micro;s pre&amp;euml;mfasis,<br /> (&quot;lekker&quot; volgens Jan) zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal ongehavend door een telefoonlijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> <br /> Het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook geen hond daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch ergens anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden<br /> bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hardstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de Verbindingsploeg minder <br /> belangrijk en de focus kwam meer op telefoontechniek te liggen.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon <br /> onderdeel van RD.<br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50, het langste netsnoer dat we hadden, <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon te gebruiken,<br /> zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd<br /> worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op een flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een [[Politiek Caf&amp;eaigu;]] vanuit de [[Soci&amp;euml;teit]] in de<br /> [[Bastille]] uitzonden, dan werd telefoon van het [[Restaurant]] gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Soms moest met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En uitteraard ging het ook wel 's mis;<br /> dan ging in het Restaurant een dag lang na de uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er<br /> officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit<br /> anders geweest was.<br /> <br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een [[reactofoon]] nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het weekend,<br /> en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we verwachtten vooral<br /> in de weg te lopen, omdat men daar alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag<br /> de lopers in de mensa te kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie? Ferdi misschien?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum''<br /> te gaan zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de [[Batavierenrace]] is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en publiek. <br /> Dit borg tegelijk een risico in zich.<br /> Overwogen werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> We hadden nog een smoes achter de hand dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of alleen werd verspreid via een soort telefoonservice.<br /> <br /> Naar gevestigd RD-gebruik werd dus &quot;besloten&quot; dat de studio in het Sportcentrum zou komen;<br /> maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar telefoondienst hadden,<br /> was inmiddels medewerkster van Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol<br /> gespeeld in de Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en Sport (LV&amp;S) aangesteld,<br /> de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht. [## brief toestemming?]<br /> Hij was kennelijk nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwaliteit<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages, vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo, niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de [[ETGD]]<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Iemand in de Vrijhof kende een man met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [##1984 Bata?] Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd<br /> [##naar PTT Hengelo of direct naar Gerard?].<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de coordinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen<br /> hoor. Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten flesgebeuren.<br /> Ook op de TH was dit inmiddels een gebruik geworden.<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de TH bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks<br /> kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essentiele hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer<br /> normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de HF-ploeg (die inmiddels verbindingsploeg was gaan heten<br /> om het bredere werkterrein inclusief telefoontechniek etc. aan te geven)<br /> vond het probleem ernstig genoeg om er direct een goede oplossing voor te<br /> bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de HF-ploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk complexer dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar de stroomstoring<br /> had de reeds geplande vervanging van de centrale in een<br /> stroomversnelling gebracht. [##of verzin ik dit nu?]<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signaalverwerking analoog of beter<br /> gezegd: geschakeld via reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt<br /> het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne<br /> telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij<br /> Rolf en met een scoop, een toongenerator<br /> en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat signaal werd door Blex &quot;complex&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de<br /> &quot;[[Complexer]]&quot;. Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon<br /> multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen<br /> enkel probleem.<br /> <br /> Eind 1984 was de zender uit de lucht gehaald.<br /> Een actie van de PTT Radio Controle Dienst, waarvoor het motief onduidelijk<br /> is gebleven.<br /> Later zijn er wel aanwijzingen geweest dat de RCD getipt was door iemand.<br /> [##nog woorden aan vuilmaken?]<br /> <br /> De donderdagavonduitzendingen waren voorlopig ten einde.<br /> Er moest een nieuwe telefoonopnemer en zender komen, en dat was niet zo snel<br /> geregeld.<br /> Om te vookomen dat RD zou instorten, werd besloten om wel te proberen met tijdelijke<br /> middelen eind januari een top 100,8 uit te zenden.<br /> [## was dit al na de vervanging en zonder Complexer? volgens Paul wel]<br /> <br /> Dat lukte, maar daarna werd het weer een paar maanden stil.<br /> Pas vlak voor de Bata waren de spullen klaar om een volledige<br /> [[Batavierentwintiguursrace]] uit te gaan zenden.<br /> <br /> De weken (maanden?) erna hadden we nog geen [[Complexer]], dus klonk het erg iel.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Verobordjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=1241 2026-03-15T19:02:34Z

<p>Rolf: /* Het telefoongebeuren */</p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> Na het oppakken van Radio Bereboot was het stil geworden, en werd er zeker geen uren non-stop campusmuziek<br /> meer uitgezonden. Dit werd door velen gemist.<br /> Daarom liepen enkele voormalige campuspiraten, vaak met Frans en soms ook met de Firma Hengelo erbij,<br /> met idee&amp;euml;n rond om een 3-meter relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat verschillende stations die zender via een laagvermogen straalverbinding<br /> konden aanstralen.<br /> Daarbij werden, naast hoge gebouwen op de campus, ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen.<br /> RD zou dan een van de gebruikers kunnen zijn.<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek, ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> Dit was nou wat je noemt Experimenteel Radio Onderzoek in Nederland...<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog een tijd daarna, werd de stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> Die zat in een zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, zodat er geen mengpaneeltje meer nodig was.<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen.<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten.<br /> Bij de Batavierenrace 1981 [##?] werd wel een door Rob gebouwde zender ingezet in de [[Batabus]], maar het vermogen was te laag voor een redelijk bereik.<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik voor de wekelijkse uitzendingen.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> Op een mooie donderdagavond in 1982 [##of 1981?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, die aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulpchassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien;<br /> geen ge&amp;iuml;mproviseerde verzameling Veroboardjes met kabelbossen die veel bouwsels kenmerkten.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad, met meestal maar 1 tulpingang en toch zeker een BNC of Amphenol antenneaansluiting.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [## onzin?: waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast; was dat dan Robs oude coder? vraag Hans]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> Toen RD inkomsten had uit de [[mensabonnenverkoop]] heeft RD de coder voor een bescheiden bedrag gekocht.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Later is hij uitgebreid met enkele printjes en werd toen een [[Complexer]].<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> <br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981 en Introduxy 1981 toegepast.<br /> Aan de studiokant werd een UHF [[badkuip]] met buizen uit een oude TV, door de CLAD en FMC omgebouwd tot [[60 cm]]-zendertje, toegepast en aangesloten op een gewone band IV TV antenne.<br /> Aan de kant van de zender kwam een verstemde UHF buizenbadkuip met als 'middenfrequent' een transistorradio van Frans, die zowaar bestand was tegen sterke hoogfrequent velden en waarin Rob een multiplexsignaalaftakking had gemaakt.<br /> Het was erg ge&amp;iuml;mproviseerd maar het werkte best goed; alleen dreigde de vrijlopende oscillator (VFO) van de tuner te verlopen<br /> onder invloed van temperatuurschommelingen.<br /> Dit werd uiteindelijk opgelost door de tuner met de ventilator van Rolfs oma aan te blazen.<br /> Gedurende deze uitzendingen moesten er wel altijd HF-ploegleden standby zijn om het spul in de gaten te houden en zo nodig in te grijpen.<br /> <br /> De stabiliteit van die knutselwerkjes was onvoldoende voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> We zaten dus te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die onder meer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;) -- toegepast in 1980 en 1981<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties voor hi-fi was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop; bovendien had Gerard een telefoon op z'n kamer vanwege<br /> zijn bestuurslidmaatschappen.<br /> De flat beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel eentje konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> Rolf toog naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> Hans was thuis en stuurde wat signalen de lijn op via zijn telefoonkastje.<br /> De resultaten waren niet onverdienstelijk.<br /> <br /> [##plaatje vd lijnkarakteristiek &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot; - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB per octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alleszins mee!<br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> <br /> Volgens Gerard, die electro op de HTS had gedaan, betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou volgens Gerard met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag zoals we dat hadden gemeten moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had de luisteraars bij de Bata 1980 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral het nummer &quot;Let's Groove&quot;<br /> met echte contrabassen was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Want waar Jan met Radio Enschede nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en 75 &amp;micro;s pre&amp;euml;mfasis,<br /> (&quot;lekker&quot; volgens Jan) zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal ongehavend door een telefoonlijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> <br /> Het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook geen hond daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch ergens anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden<br /> bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hardstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de Verbindingsploeg minder <br /> belangrijk en de focus kwam meer op telefoontechniek te liggen.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon <br /> onderdeel van RD.<br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50, het langste netsnoer dat we hadden, <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon te gebruiken,<br /> zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd<br /> worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op een flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een [[Politiek Caf&amp;eaigu;]] vanuit de [[Soci&amp;euml;teit]] in de<br /> [[Bastille]] uitzonden, dan werd telefoon van het [[Restaurant]] gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Soms moest met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En uitteraard ging het ook wel 's mis;<br /> dan ging in het Restaurant een dag lang na de uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er<br /> officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit<br /> anders geweest was.<br /> <br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een reactofoon nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het<br /> weekend, en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming <br /> te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de <br /> onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we <br /> verwachtten vooral in de weg te lopen, omdat men daar<br /> alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag de lopers in de mensa te<br /> kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie? Ferdi misschien?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum'' te gaan<br /> zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de Batavierenrace is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en publiek. <br /> Dit had tegelijk een risico in zich.<br /> Overwogen werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> [##hadden we nog een smoes dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of over een soort telefoonservice oid??]<br /> <br /> Naar gevestigd RD-gebruik werd dus besloten dat de studio in het Sportcentrum zou komen;<br /> maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar <br /> telefoondienst hadden, was inmiddels [##vanaf?] medewerkster van<br /> Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol gespeeld in de<br /> Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor [##wanneer?] een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en<br /> Sport (LV&amp;S) aangesteld, de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht.<br /> Hij was nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwaliteit<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de ETGD<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Iemand in de Vrijhof kende een man met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was overigens een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [##1984 Bata?] Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd<br /> [##naar PTT Hengelo of direct naar Gerard?].<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de coordinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen<br /> hoor. Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten flesgebeuren.<br /> Ook op de TH was dit inmiddels een gebruik geworden.<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de TH bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks<br /> kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essentiele hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer<br /> normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de HF-ploeg (die inmiddels verbindingsploeg was gaan heten<br /> om het bredere werkterrein inclusief telefoontechniek etc. aan te geven)<br /> vond het probleem ernstig genoeg om er direct een goede oplossing voor te<br /> bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de HF-ploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk complexer dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar de stroomstoring<br /> had de reeds geplande vervanging van de centrale in een<br /> stroomversnelling gebracht. [##of verzin ik dit nu?]<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signaalverwerking analoog of beter<br /> gezegd: geschakeld via reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt<br /> het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne<br /> telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij<br /> Rolf en met een scoop, een toongenerator<br /> en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat signaal werd door Blex &quot;complex&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de<br /> &quot;[[Complexer]]&quot;. Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon<br /> multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen<br /> enkel probleem.<br /> <br /> Eind 1984 was de zender uit de lucht gehaald.<br /> Een actie van de PTT Radio Controle Dienst, waarvoor het motief onduidelijk<br /> is gebleven.<br /> Later zijn er wel aanwijzingen geweest dat de RCD getipt was door iemand.<br /> [##nog woorden aan vuilmaken?]<br /> <br /> De donderdagavonduitzendingen waren voorlopig ten einde.<br /> Er moest een nieuwe telefoonopnemer en zender komen, en dat was niet zo snel<br /> geregeld.<br /> Om te vookomen dat RD zou instorten, werd besloten om wel te proberen met tijdelijke<br /> middelen eind januari een top 100,8 uit te zenden.<br /> [## was dit al na de vervanging en zonder Complexer? volgens Paul wel]<br /> <br /> Dat lukte, maar daarna werd het weer een paar maanden stil.<br /> Pas vlak voor de Bata waren de spullen klaar om een volledige<br /> [[Batavierentwintiguursrace]] uit te gaan zenden.<br /> <br /> De weken (maanden?) erna hadden we nog geen [[Complexer]], dus klonk het erg iel.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Verobordjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=1240 2026-03-15T18:55:18Z

<p>Rolf: /* Tussen studio en zender */</p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> Na het oppakken van Radio Bereboot was het stil geworden, en werd er zeker geen uren non-stop campusmuziek<br /> meer uitgezonden. Dit werd door velen gemist.<br /> Daarom liepen enkele voormalige campuspiraten, vaak met Frans en soms ook met de Firma Hengelo erbij,<br /> met idee&amp;euml;n rond om een 3-meter relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat verschillende stations die zender via een laagvermogen straalverbinding<br /> konden aanstralen.<br /> Daarbij werden, naast hoge gebouwen op de campus, ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen.<br /> RD zou dan een van de gebruikers kunnen zijn.<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek, ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> Dit was nou wat je noemt Experimenteel Radio Onderzoek in Nederland...<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog een tijd daarna, werd de stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> Die zat in een zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, zodat er geen mengpaneeltje meer nodig was.<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen.<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten.<br /> Bij de Batavierenrace 1981 [##?] werd wel een door Rob gebouwde zender ingezet in de [[Batabus]], maar het vermogen was te laag voor een redelijk bereik.<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik voor de wekelijkse uitzendingen.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> Op een mooie donderdagavond in 1982 [##of 1981?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, die aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulpchassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien;<br /> geen ge&amp;iuml;mproviseerde verzameling Veroboardjes met kabelbossen die veel bouwsels kenmerkten.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad, met meestal maar 1 tulpingang en toch zeker een BNC of Amphenol antenneaansluiting.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [## onzin?: waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast; was dat dan Robs oude coder? vraag Hans]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> Toen RD inkomsten had uit de [[mensabonnenverkoop]] heeft RD de coder voor een bescheiden bedrag gekocht.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Later is hij uitgebreid met enkele printjes en werd toen een [[Complexer]].<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> <br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981 en Introduxy 1981 toegepast.<br /> Aan de studiokant werd een UHF [[badkuip]] met buizen uit een oude TV, door de CLAD en FMC omgebouwd tot [[60 cm]]-zendertje, toegepast en aangesloten op een gewone band IV TV antenne.<br /> Aan de kant van de zender kwam een verstemde UHF buizenbadkuip met als 'middenfrequent' een transistorradio van Frans, die zowaar bestand was tegen sterke hoogfrequent velden en waarin Rob een multiplexsignaalaftakking had gemaakt.<br /> Het was erg ge&amp;iuml;mproviseerd maar het werkte best goed; alleen dreigde de vrijlopende oscillator (VFO) van de tuner te verlopen<br /> onder invloed van temperatuurschommelingen.<br /> Dit werd uiteindelijk opgelost door de tuner met de ventilator van Rolfs oma aan te blazen.<br /> Gedurende deze uitzendingen moesten er wel altijd HF-ploegleden standby zijn om het spul in de gaten te houden en zo nodig in te grijpen.<br /> <br /> De stabiliteit van die knutselwerkjes was onvoldoende voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> We zaten dus te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die onder meer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;) -- toegepast in 1980 en 1981<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties voor hi-fi was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop; bovendien had Gerard een telefoon op z'n kamer vanwege<br /> zijn bestuurslidmaatschappen.<br /> De flat beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel eentje konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> Rolf toog naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> Hans was thuis en stuurde wat signalen de lijn op via zijn telefoonkastje.<br /> De resultaten waren niet onverdienstelijk.<br /> <br /> [##plaatje vd lijnkarakteristiek &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot; - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB per octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alleszins mee!<br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> <br /> Volgens Gerard, die electro op de HTS had gedaan, betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou volgens Gerard met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag zoals we dat hadden gemeten moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had de luisteraars bij de Bata 1980 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral het nummer &quot;Let's Groove&quot;<br /> met echte contrabassen was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Want waar Jan met Radio Enschede nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en 75 &amp;micro;s pre&amp;euml;mfasis,<br /> (&quot;lekker&quot; volgens Jan) zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal ongehavend door een telefoonlijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> <br /> Het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook geen hond daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch ergens anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden<br /> bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hardstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de Verbindingsploeg minder <br /> belangrijk en de focus kwam meer op telefoontechniek te liggen.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon <br /> onderdeel van RD.<br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50(?[##langste netsnoer]) <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon<br /> te gebruiken, zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd<br /> worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een Politiek Cafe vanuit de Soci&amp;euml;teit in de<br /> Bastille uitzonden, dan werd telefoon van het Restaurant gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Er moest soms met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En het ging ook wel 's mis; dan ging in het Restaurant een dag lang na de<br /> uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er<br /> officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit<br /> anders geweest was.<br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een reactofoon nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het<br /> weekend, en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming <br /> te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de <br /> onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we <br /> verwachtten vooral in de weg te lopen, omdat men daar<br /> alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag de lopers in de mensa te<br /> kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie? Ferdi misschien?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum'' te gaan<br /> zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de Batavierenrace is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en publiek. <br /> Dit had tegelijk een risico in zich.<br /> Overwogen werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> [##hadden we nog een smoes dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of over een soort telefoonservice oid??]<br /> <br /> Naar gevestigd RD-gebruik werd dus besloten dat de studio in het Sportcentrum zou komen;<br /> maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar <br /> telefoondienst hadden, was inmiddels [##vanaf?] medewerkster van<br /> Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol gespeeld in de<br /> Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor [##wanneer?] een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en<br /> Sport (LV&amp;S) aangesteld, de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht.<br /> Hij was nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwaliteit<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de ETGD<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Iemand in de Vrijhof kende een man met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was overigens een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [##1984 Bata?] Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd<br /> [##naar PTT Hengelo of direct naar Gerard?].<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de coordinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen<br /> hoor. Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten flesgebeuren.<br /> Ook op de TH was dit inmiddels een gebruik geworden.<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de TH bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks<br /> kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essentiele hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer<br /> normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de HF-ploeg (die inmiddels verbindingsploeg was gaan heten<br /> om het bredere werkterrein inclusief telefoontechniek etc. aan te geven)<br /> vond het probleem ernstig genoeg om er direct een goede oplossing voor te<br /> bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de HF-ploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk complexer dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar de stroomstoring<br /> had de reeds geplande vervanging van de centrale in een<br /> stroomversnelling gebracht. [##of verzin ik dit nu?]<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signaalverwerking analoog of beter<br /> gezegd: geschakeld via reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt<br /> het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne<br /> telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij<br /> Rolf en met een scoop, een toongenerator<br /> en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat signaal werd door Blex &quot;complex&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de<br /> &quot;[[Complexer]]&quot;. Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon<br /> multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen<br /> enkel probleem.<br /> <br /> Eind 1984 was de zender uit de lucht gehaald.<br /> Een actie van de PTT Radio Controle Dienst, waarvoor het motief onduidelijk<br /> is gebleven.<br /> Later zijn er wel aanwijzingen geweest dat de RCD getipt was door iemand.<br /> [##nog woorden aan vuilmaken?]<br /> <br /> De donderdagavonduitzendingen waren voorlopig ten einde.<br /> Er moest een nieuwe telefoonopnemer en zender komen, en dat was niet zo snel<br /> geregeld.<br /> Om te vookomen dat RD zou instorten, werd besloten om wel te proberen met tijdelijke<br /> middelen eind januari een top 100,8 uit te zenden.<br /> [## was dit al na de vervanging en zonder Complexer? volgens Paul wel]<br /> <br /> Dat lukte, maar daarna werd het weer een paar maanden stil.<br /> Pas vlak voor de Bata waren de spullen klaar om een volledige<br /> [[Batavierentwintiguursrace]] uit te gaan zenden.<br /> <br /> De weken (maanden?) erna hadden we nog geen [[Complexer]], dus klonk het erg iel.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Verobordjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=1239 2026-03-15T18:52:44Z

<p>Rolf: /* Let&#039;s Groove Tonight */</p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> Na het oppakken van Radio Bereboot was het stil geworden, en werd er zeker geen uren non-stop campusmuziek<br /> meer uitgezonden. Dit werd door velen gemist.<br /> Daarom liepen enkele voormalige campuspiraten, vaak met Frans en soms ook met de Firma Hengelo erbij,<br /> met idee&amp;euml;n rond om een 3-meter relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat verschillende stations die zender via een laagvermogen straalverbinding<br /> konden aanstralen.<br /> Daarbij werden, naast hoge gebouwen op de campus, ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen.<br /> RD zou dan een van de gebruikers kunnen zijn.<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek, ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> Dit was nou wat je noemt Experimenteel Radio Onderzoek in Nederland...<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog een tijd daarna, werd de stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> Die zat in een zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, zodat er geen mengpaneeltje meer nodig was.<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen.<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten.<br /> Bij de Batavierenrace 1981 [##?] werd wel een door Rob gebouwde zender ingezet in de [[Batabus]], maar het vermogen was te laag voor een redelijk bereik.<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik voor de wekelijkse uitzendingen.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> Op een mooie donderdagavond in 1982 [##of 1981?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, die aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulpchassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien;<br /> geen ge&amp;iuml;mproviseerde verzameling Veroboardjes met kabelbossen die veel bouwsels kenmerkten.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad, met meestal maar 1 tulpingang en toch zeker een BNC of Amphenol antenneaansluiting.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [## onzin?: waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast; was dat dan Robs oude coder? vraag Hans]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> Toen RD inkomsten had uit de [[mensabonnenverkoop]] heeft RD de coder voor een bescheiden bedrag gekocht.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Later is hij uitgebreid met enkele printjes en werd toen een [[Complexer]].<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> <br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981 en Introduxy 1981 toegepast.<br /> Aan de studiokant werd een UHF 'badkuip' met buizen uit een oude TV, door de CLAD en Rolf omgebouwd tot zendertje, toegepast en aangesloten op een gewone band IV TV antenne.<br /> Aan de kant van de zender kwam een verstemde UHF buizenbadkuip met als 'middenfrequent' een transistorradio van Frans, die zowaar bestand was tegen sterke hoogfrequent velden en waarin Rob een multiplexsignaalaftakking had gemaakt.<br /> Het was erg ge&amp;iuml;mproviseerd maar het werkte best goed; alleen dreigde de VFO van de tuner te verlopen<br /> onder invloed van temperatuurschommelingen.<br /> Dit werd uiteindelijk opgelost door de tuner met een ventilator aan te blazen.<br /> Gedurende deze uitzendingen moesten er wel altijd HF-ploegleden standby zijn om het spul in de gaten te houden en zo nodig in te grijpen.<br /> <br /> De stabiliteit van die knutselwerkjes was onvoldoende voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> We zaten dus te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die onder meer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;) -- toegepast in 1980 en 1981<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties voor hi-fi was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop; bovendien had Gerard een telefoon op z'n kamer vanwege<br /> zijn bestuurslidmaatschappen.<br /> De flat beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel eentje konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> Rolf toog naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> Hans was thuis en stuurde wat signalen de lijn op via zijn telefoonkastje.<br /> De resultaten waren niet onverdienstelijk.<br /> <br /> [##plaatje vd lijnkarakteristiek &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot; - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB per octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alleszins mee!<br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> <br /> Volgens Gerard, die electro op de HTS had gedaan, betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou volgens Gerard met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag zoals we dat hadden gemeten moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had de luisteraars bij de Bata 1980 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral het nummer &quot;Let's Groove&quot;<br /> met echte contrabassen was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Want waar Jan met Radio Enschede nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en 75 &amp;micro;s pre&amp;euml;mfasis,<br /> (&quot;lekker&quot; volgens Jan) zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal ongehavend door een telefoonlijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> <br /> Het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook geen hond daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch ergens anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden<br /> bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hardstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de Verbindingsploeg minder <br /> belangrijk en de focus kwam meer op telefoontechniek te liggen.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon <br /> onderdeel van RD.<br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50(?[##langste netsnoer]) <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon<br /> te gebruiken, zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd<br /> worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een Politiek Cafe vanuit de Soci&amp;euml;teit in de<br /> Bastille uitzonden, dan werd telefoon van het Restaurant gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Er moest soms met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En het ging ook wel 's mis; dan ging in het Restaurant een dag lang na de<br /> uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er<br /> officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit<br /> anders geweest was.<br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een reactofoon nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het<br /> weekend, en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming <br /> te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de <br /> onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we <br /> verwachtten vooral in de weg te lopen, omdat men daar<br /> alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag de lopers in de mensa te<br /> kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie? Ferdi misschien?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum'' te gaan<br /> zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de Batavierenrace is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en publiek. <br /> Dit had tegelijk een risico in zich.<br /> Overwogen werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> [##hadden we nog een smoes dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of over een soort telefoonservice oid??]<br /> <br /> Naar gevestigd RD-gebruik werd dus besloten dat de studio in het Sportcentrum zou komen;<br /> maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar <br /> telefoondienst hadden, was inmiddels [##vanaf?] medewerkster van<br /> Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol gespeeld in de<br /> Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor [##wanneer?] een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en<br /> Sport (LV&amp;S) aangesteld, de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht.<br /> Hij was nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwaliteit<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de ETGD<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Iemand in de Vrijhof kende een man met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was overigens een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [##1984 Bata?] Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd<br /> [##naar PTT Hengelo of direct naar Gerard?].<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de coordinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen<br /> hoor. Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten flesgebeuren.<br /> Ook op de TH was dit inmiddels een gebruik geworden.<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de TH bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks<br /> kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essentiele hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer<br /> normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de HF-ploeg (die inmiddels verbindingsploeg was gaan heten<br /> om het bredere werkterrein inclusief telefoontechniek etc. aan te geven)<br /> vond het probleem ernstig genoeg om er direct een goede oplossing voor te<br /> bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de HF-ploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk complexer dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar de stroomstoring<br /> had de reeds geplande vervanging van de centrale in een<br /> stroomversnelling gebracht. [##of verzin ik dit nu?]<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signaalverwerking analoog of beter<br /> gezegd: geschakeld via reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt<br /> het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne<br /> telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij<br /> Rolf en met een scoop, een toongenerator<br /> en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat signaal werd door Blex &quot;complex&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de<br /> &quot;[[Complexer]]&quot;. Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon<br /> multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen<br /> enkel probleem.<br /> <br /> Eind 1984 was de zender uit de lucht gehaald.<br /> Een actie van de PTT Radio Controle Dienst, waarvoor het motief onduidelijk<br /> is gebleven.<br /> Later zijn er wel aanwijzingen geweest dat de RCD getipt was door iemand.<br /> [##nog woorden aan vuilmaken?]<br /> <br /> De donderdagavonduitzendingen waren voorlopig ten einde.<br /> Er moest een nieuwe telefoonopnemer en zender komen, en dat was niet zo snel<br /> geregeld.<br /> Om te vookomen dat RD zou instorten, werd besloten om wel te proberen met tijdelijke<br /> middelen eind januari een top 100,8 uit te zenden.<br /> [## was dit al na de vervanging en zonder Complexer? volgens Paul wel]<br /> <br /> Dat lukte, maar daarna werd het weer een paar maanden stil.<br /> Pas vlak voor de Bata waren de spullen klaar om een volledige<br /> [[Batavierentwintiguursrace]] uit te gaan zenden.<br /> <br /> De weken (maanden?) erna hadden we nog geen [[Complexer]], dus klonk het erg iel.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Verobordjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=1238 2026-03-15T18:51:20Z

<p>Rolf: /* Tussen studio en zender */</p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> Na het oppakken van Radio Bereboot was het stil geworden, en werd er zeker geen uren non-stop campusmuziek<br /> meer uitgezonden. Dit werd door velen gemist.<br /> Daarom liepen enkele voormalige campuspiraten, vaak met Frans en soms ook met de Firma Hengelo erbij,<br /> met idee&amp;euml;n rond om een 3-meter relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat verschillende stations die zender via een laagvermogen straalverbinding<br /> konden aanstralen.<br /> Daarbij werden, naast hoge gebouwen op de campus, ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen.<br /> RD zou dan een van de gebruikers kunnen zijn.<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek, ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> Dit was nou wat je noemt Experimenteel Radio Onderzoek in Nederland...<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog een tijd daarna, werd de stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> Die zat in een zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, zodat er geen mengpaneeltje meer nodig was.<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen.<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten.<br /> Bij de Batavierenrace 1981 [##?] werd wel een door Rob gebouwde zender ingezet in de [[Batabus]], maar het vermogen was te laag voor een redelijk bereik.<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik voor de wekelijkse uitzendingen.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> Op een mooie donderdagavond in 1982 [##of 1981?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, die aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulpchassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien;<br /> geen ge&amp;iuml;mproviseerde verzameling Veroboardjes met kabelbossen die veel bouwsels kenmerkten.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad, met meestal maar 1 tulpingang en toch zeker een BNC of Amphenol antenneaansluiting.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [## onzin?: waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast; was dat dan Robs oude coder? vraag Hans]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> Toen RD inkomsten had uit de [[mensabonnenverkoop]] heeft RD de coder voor een bescheiden bedrag gekocht.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Later is hij uitgebreid met enkele printjes en werd toen een [[Complexer]].<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> <br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981 en Introduxy 1981 toegepast.<br /> Aan de studiokant werd een UHF 'badkuip' met buizen uit een oude TV, door de CLAD en Rolf omgebouwd tot zendertje, toegepast en aangesloten op een gewone band IV TV antenne.<br /> Aan de kant van de zender kwam een verstemde UHF buizenbadkuip met als 'middenfrequent' een transistorradio van Frans, die zowaar bestand was tegen sterke hoogfrequent velden en waarin Rob een multiplexsignaalaftakking had gemaakt.<br /> Het was erg ge&amp;iuml;mproviseerd maar het werkte best goed; alleen dreigde de VFO van de tuner te verlopen<br /> onder invloed van temperatuurschommelingen.<br /> Dit werd uiteindelijk opgelost door de tuner met een ventilator aan te blazen.<br /> Gedurende deze uitzendingen moesten er wel altijd HF-ploegleden standby zijn om het spul in de gaten te houden en zo nodig in te grijpen.<br /> <br /> De stabiliteit van die knutselwerkjes was onvoldoende voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> We zaten dus te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die onder meer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;) -- toegepast in 1980 en 1981<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties voor hi-fi was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop; bovendien had Gerard een telefoon op z'n kamer vanwege<br /> zijn bestuurslidmaatschappen.<br /> De flat beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel eentje konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> Rolf toog naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> Hans was thuis en stuurde wat signalen de lijn op via zijn telefoonkastje.<br /> De resultaten waren niet onverdienstelijk.<br /> <br /> [##plaatje vd lijnkarakteristiek &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot; - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB per octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alleszins mee!<br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> <br /> Volgens Gerard, die electro op de HTS had gedaan, betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou volgens Gerard met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag zoals we dat hadden gemeten moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had de luisteraars bij de Bata 1980 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral het nummer &quot;Let's Groove&quot;<br /> met echte contrabassen was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Want waar Jan met Radio Enschede nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en 75 &amp;micro;s pre&amp;euml;mfasis,<br /> (&quot;lekker&quot; volgens Jan) zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal ongehavend door een telefoonlijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> <br /> Het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook geen hond daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch ergens anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> De term Vfonica is binnen RD nooit ingeburgerd.<br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden<br /> bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hardstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de Verbindingsploeg minder <br /> belangrijk en de focus kwam meer op telefoontechniek te liggen.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon <br /> onderdeel van RD.<br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50(?[##langste netsnoer]) <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon<br /> te gebruiken, zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd<br /> worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een Politiek Cafe vanuit de Soci&amp;euml;teit in de<br /> Bastille uitzonden, dan werd telefoon van het Restaurant gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Er moest soms met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En het ging ook wel 's mis; dan ging in het Restaurant een dag lang na de<br /> uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er<br /> officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit<br /> anders geweest was.<br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een reactofoon nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het<br /> weekend, en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming <br /> te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de <br /> onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we <br /> verwachtten vooral in de weg te lopen, omdat men daar<br /> alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag de lopers in de mensa te<br /> kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie? Ferdi misschien?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum'' te gaan<br /> zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de Batavierenrace is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en publiek. <br /> Dit had tegelijk een risico in zich.<br /> Overwogen werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> [##hadden we nog een smoes dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of over een soort telefoonservice oid??]<br /> <br /> Naar gevestigd RD-gebruik werd dus besloten dat de studio in het Sportcentrum zou komen;<br /> maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar <br /> telefoondienst hadden, was inmiddels [##vanaf?] medewerkster van<br /> Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol gespeeld in de<br /> Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor [##wanneer?] een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en<br /> Sport (LV&amp;S) aangesteld, de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht.<br /> Hij was nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwaliteit<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de ETGD<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Iemand in de Vrijhof kende een man met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was overigens een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [##1984 Bata?] Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd<br /> [##naar PTT Hengelo of direct naar Gerard?].<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de coordinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen<br /> hoor. Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten flesgebeuren.<br /> Ook op de TH was dit inmiddels een gebruik geworden.<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de TH bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks<br /> kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essentiele hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer<br /> normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de HF-ploeg (die inmiddels verbindingsploeg was gaan heten<br /> om het bredere werkterrein inclusief telefoontechniek etc. aan te geven)<br /> vond het probleem ernstig genoeg om er direct een goede oplossing voor te<br /> bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de HF-ploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk complexer dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar de stroomstoring<br /> had de reeds geplande vervanging van de centrale in een<br /> stroomversnelling gebracht. [##of verzin ik dit nu?]<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signaalverwerking analoog of beter<br /> gezegd: geschakeld via reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt<br /> het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne<br /> telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij<br /> Rolf en met een scoop, een toongenerator<br /> en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat signaal werd door Blex &quot;complex&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de<br /> &quot;[[Complexer]]&quot;. Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon<br /> multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen<br /> enkel probleem.<br /> <br /> Eind 1984 was de zender uit de lucht gehaald.<br /> Een actie van de PTT Radio Controle Dienst, waarvoor het motief onduidelijk<br /> is gebleven.<br /> Later zijn er wel aanwijzingen geweest dat de RCD getipt was door iemand.<br /> [##nog woorden aan vuilmaken?]<br /> <br /> De donderdagavonduitzendingen waren voorlopig ten einde.<br /> Er moest een nieuwe telefoonopnemer en zender komen, en dat was niet zo snel<br /> geregeld.<br /> Om te vookomen dat RD zou instorten, werd besloten om wel te proberen met tijdelijke<br /> middelen eind januari een top 100,8 uit te zenden.<br /> [## was dit al na de vervanging en zonder Complexer? volgens Paul wel]<br /> <br /> Dat lukte, maar daarna werd het weer een paar maanden stil.<br /> Pas vlak voor de Bata waren de spullen klaar om een volledige<br /> [[Batavierentwintiguursrace]] uit te gaan zenden.<br /> <br /> De weken (maanden?) erna hadden we nog geen [[Complexer]], dus klonk het erg iel.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Verobordjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=1237 2026-03-15T18:42:52Z

<p>Rolf: /* Een nieuw apparaat */</p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> Na het oppakken van Radio Bereboot was het stil geworden, en werd er zeker geen uren non-stop campusmuziek<br /> meer uitgezonden. Dit werd door velen gemist.<br /> Daarom liepen enkele voormalige campuspiraten, vaak met Frans en soms ook met de Firma Hengelo erbij,<br /> met idee&amp;euml;n rond om een 3-meter relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat verschillende stations die zender via een laagvermogen straalverbinding<br /> konden aanstralen.<br /> Daarbij werden, naast hoge gebouwen op de campus, ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen.<br /> RD zou dan een van de gebruikers kunnen zijn.<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek, ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> Dit was nou wat je noemt Experimenteel Radio Onderzoek in Nederland...<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog een tijd daarna, werd de stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> Die zat in een zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, zodat er geen mengpaneeltje meer nodig was.<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen.<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten.<br /> Bij de Batavierenrace 1981 [##?] werd wel een door Rob gebouwde zender ingezet in de [[Batabus]], maar het vermogen was te laag voor een redelijk bereik.<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik voor de wekelijkse uitzendingen.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> Op een mooie donderdagavond in 1982 [##of 1981?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, die aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulpchassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien;<br /> geen ge&amp;iuml;mproviseerde verzameling Veroboardjes met kabelbossen die veel bouwsels kenmerkten.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad, met meestal maar 1 tulpingang en toch zeker een BNC of Amphenol antenneaansluiting.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [## onzin?: waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast; was dat dan Robs oude coder? vraag Hans]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> Toen RD inkomsten had uit de [[mensabonnenverkoop]] heeft RD de coder voor een bescheiden bedrag gekocht.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Later is hij uitgebreid met enkele printjes en werd toen een [[Complexer]].<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> <br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981 en Introduxy 1981 toegepast.<br /> Aan de studiokant werd een UHF 'badkuip' met buizen uit een oude TV, door de CLAD en Rolf omgebouwd tot zendertje, toegepast en aangesloten op een gewone band IV TV antenne.<br /> Aan de kant van de zender kwam een verstemde UHF buizenbadkuip met als 'middenfrequent' een transistorradio van Frans, die zowaar bestand was tegen sterke hoogfrequent velden en waarin Rob een multiplexsignaalaftakking had gemaakt.<br /> Het was erg ge&amp;iuml;mproviseerd maar het werkte best goed; alleen dreigde de VFO van de tuner te verlopen<br /> onder invloed van temperatuurschommelingen.<br /> Dit werd uiteindelijk opgelost door de tuner met een ventilator aan te blazen.<br /> Gedurende deze uitzendingen moesten er wel altijd HF-ploegleden standby zijn om het spul in de gaten te houden en zo nodig in te grijpen.<br /> <br /> De stabiliteit van die knutselwerkjes was onvoldoende voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> We zaten dus te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die onder meer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;) -- toegepast in 1980 en 1981<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties voor hi-fi was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop; bovendien had Gerard had een telefoon op z'n kamer vanwege<br /> zijn bestuurslidmaatschappen.<br /> De flat beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel een konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> Rolf toog naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> Hans was thuis en stuurde wat signalen de lijn op via zijn telefoonkastje.<br /> De resultaten waren niet onverdienstelijk.<br /> <br /> [##plaatje vd lijnkarakteristiek &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot; - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB per octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alleszins mee!<br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> <br /> Volgens Gerard, die electro op de HTS had gedaan, betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag zoals we dat hadden gemeten moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had de luisteraars bij de Bata 1980 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral het nummer &quot;Let's Groove&quot;<br /> met echte contrabassen was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Want waar Jan met Radio Enschede nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en 75 &amp;micro;s pre&amp;euml;mfasis,<br /> (&quot;lekker&quot; volgens Jan) zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal ongehavend door een telefoonlijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> <br /> Het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook geen hond daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch ergens anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> De term Vfonica is binnen RD nooit ingeburgerd.<br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden<br /> bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hardstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de Verbindingsploeg minder <br /> belangrijk en de focus kwam meer op telefoontechniek te liggen.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon <br /> onderdeel van RD.<br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50(?[##langste netsnoer]) <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon<br /> te gebruiken, zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd<br /> worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een Politiek Cafe vanuit de Soci&amp;euml;teit in de<br /> Bastille uitzonden, dan werd telefoon van het Restaurant gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Er moest soms met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En het ging ook wel 's mis; dan ging in het Restaurant een dag lang na de<br /> uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er<br /> officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit<br /> anders geweest was.<br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een reactofoon nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het<br /> weekend, en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming <br /> te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de <br /> onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we <br /> verwachtten vooral in de weg te lopen, omdat men daar<br /> alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag de lopers in de mensa te<br /> kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie? Ferdi misschien?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum'' te gaan<br /> zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de Batavierenrace is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en publiek. <br /> Dit had tegelijk een risico in zich.<br /> Overwogen werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> [##hadden we nog een smoes dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of over een soort telefoonservice oid??]<br /> <br /> Naar gevestigd RD-gebruik werd dus besloten dat de studio in het Sportcentrum zou komen;<br /> maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar <br /> telefoondienst hadden, was inmiddels [##vanaf?] medewerkster van<br /> Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol gespeeld in de<br /> Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor [##wanneer?] een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en<br /> Sport (LV&amp;S) aangesteld, de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht.<br /> Hij was nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwaliteit<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de ETGD<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Iemand in de Vrijhof kende een man met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was overigens een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [##1984 Bata?] Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd<br /> [##naar PTT Hengelo of direct naar Gerard?].<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de coordinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen<br /> hoor. Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten flesgebeuren.<br /> Ook op de TH was dit inmiddels een gebruik geworden.<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de TH bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks<br /> kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essentiele hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer<br /> normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de HF-ploeg (die inmiddels verbindingsploeg was gaan heten<br /> om het bredere werkterrein inclusief telefoontechniek etc. aan te geven)<br /> vond het probleem ernstig genoeg om er direct een goede oplossing voor te<br /> bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de HF-ploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk complexer dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar de stroomstoring<br /> had de reeds geplande vervanging van de centrale in een<br /> stroomversnelling gebracht. [##of verzin ik dit nu?]<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signaalverwerking analoog of beter<br /> gezegd: geschakeld via reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt<br /> het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne<br /> telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij<br /> Rolf en met een scoop, een toongenerator<br /> en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat signaal werd door Blex &quot;complex&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de<br /> &quot;[[Complexer]]&quot;. Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon<br /> multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen<br /> enkel probleem.<br /> <br /> Eind 1984 was de zender uit de lucht gehaald.<br /> Een actie van de PTT Radio Controle Dienst, waarvoor het motief onduidelijk<br /> is gebleven.<br /> Later zijn er wel aanwijzingen geweest dat de RCD getipt was door iemand.<br /> [##nog woorden aan vuilmaken?]<br /> <br /> De donderdagavonduitzendingen waren voorlopig ten einde.<br /> Er moest een nieuwe telefoonopnemer en zender komen, en dat was niet zo snel<br /> geregeld.<br /> Om te vookomen dat RD zou instorten, werd besloten om wel te proberen met tijdelijke<br /> middelen eind januari een top 100,8 uit te zenden.<br /> [## was dit al na de vervanging en zonder Complexer? volgens Paul wel]<br /> <br /> Dat lukte, maar daarna werd het weer een paar maanden stil.<br /> Pas vlak voor de Bata waren de spullen klaar om een volledige<br /> [[Batavierentwintiguursrace]] uit te gaan zenden.<br /> <br /> De weken (maanden?) erna hadden we nog geen [[Complexer]], dus klonk het erg iel.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Verobordjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=1236 2026-03-15T13:51:45Z

<p>Rolf: /* Verbindingsapparatuur in de beginperiode */</p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> Na het oppakken van Radio Bereboot was het stil geworden, en werd er zeker geen uren non-stop campusmuziek<br /> meer uitgezonden. Dit werd door velen gemist.<br /> Daarom liepen enkele voormalige campuspiraten, vaak met Frans en soms ook met de Firma Hengelo erbij,<br /> met idee&amp;euml;n rond om een 3-meter relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat verschillende stations die zender via een laagvermogen straalverbinding<br /> konden aanstralen.<br /> Daarbij werden, naast hoge gebouwen op de campus, ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen.<br /> RD zou dan een van de gebruikers kunnen zijn.<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek, ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> Dit was nou wat je noemt Experimenteel Radio Onderzoek in Nederland...<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog een tijd daarna, werd de stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> Die zat in een zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, zodat er geen mengpaneeltje meer nodig was.<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen.<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten.<br /> Bij de Batavierenrace 1981 [##?] werd wel een door Rob gebouwde zender ingezet in de [[Batabus]], maar het vermogen was te laag voor een redelijk bereik.<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik voor de wekelijkse uitzendingen.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> [##jaren later]<br /> Op een mooie ###avond in 1982 of 1981? [##volgens mij in de mensa, ruim 1 uur voor de<br /> uitzending?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, dat aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulp-chassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad en met maar 1 tulpingang en toch zeker een antenne-uitgang.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten<br /> stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast.## dit blijkt dus onzin; was dat dan Robs oude coder?]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Naar alle waarschijnlijkheid werkt het apparaat (2007) nog steeds.<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> <br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981 en Introduxy 1981 toegepast.<br /> Aan de studiokant werd een UHF 'badkuip' met buizen uit een oude TV, door de CLAD en Rolf omgebouwd tot zendertje, toegepast en aangesloten op een gewone band IV TV antenne.<br /> Aan de kant van de zender kwam een verstemde UHF buizenbadkuip met als 'middenfrequent' een transistorradio van Frans, die zowaar bestand was tegen sterke hoogfrequent velden en waarin Rob een multiplexsignaalaftakking had gemaakt.<br /> Het was erg ge&amp;iuml;mproviseerd maar het werkte best goed; alleen dreigde de VFO van de tuner te verlopen<br /> onder invloed van temperatuurschommelingen.<br /> Dit werd uiteindelijk opgelost door de tuner met een ventilator aan te blazen.<br /> Gedurende deze uitzendingen moesten er wel altijd HF-ploegleden standby zijn om het spul in de gaten te houden en zo nodig in te grijpen.<br /> <br /> De stabiliteit van die knutselwerkjes was onvoldoende voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> We zaten dus te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die onder meer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;) -- toegepast in 1980 en 1981<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties voor hi-fi was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop; bovendien had Gerard had een telefoon op z'n kamer vanwege<br /> zijn bestuurslidmaatschappen.<br /> De flat beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel een konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> Rolf toog naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> Hans was thuis en stuurde wat signalen de lijn op via zijn telefoonkastje.<br /> De resultaten waren niet onverdienstelijk.<br /> <br /> [##plaatje vd lijnkarakteristiek &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot; - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB per octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alleszins mee!<br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> <br /> Volgens Gerard, die electro op de HTS had gedaan, betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag zoals we dat hadden gemeten moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had de luisteraars bij de Bata 1980 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral het nummer &quot;Let's Groove&quot;<br /> met echte contrabassen was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Want waar Jan met Radio Enschede nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en 75 &amp;micro;s pre&amp;euml;mfasis,<br /> (&quot;lekker&quot; volgens Jan) zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal ongehavend door een telefoonlijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> <br /> Het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook geen hond daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch ergens anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> De term Vfonica is binnen RD nooit ingeburgerd.<br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden<br /> bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hardstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de Verbindingsploeg minder <br /> belangrijk en de focus kwam meer op telefoontechniek te liggen.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon <br /> onderdeel van RD.<br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50(?[##langste netsnoer]) <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon<br /> te gebruiken, zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd<br /> worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een Politiek Cafe vanuit de Soci&amp;euml;teit in de<br /> Bastille uitzonden, dan werd telefoon van het Restaurant gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Er moest soms met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En het ging ook wel 's mis; dan ging in het Restaurant een dag lang na de<br /> uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er<br /> officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit<br /> anders geweest was.<br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een reactofoon nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het<br /> weekend, en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming <br /> te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de <br /> onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we <br /> verwachtten vooral in de weg te lopen, omdat men daar<br /> alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag de lopers in de mensa te<br /> kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie? Ferdi misschien?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum'' te gaan<br /> zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de Batavierenrace is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en publiek. <br /> Dit had tegelijk een risico in zich.<br /> Overwogen werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> [##hadden we nog een smoes dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of over een soort telefoonservice oid??]<br /> <br /> Naar gevestigd RD-gebruik werd dus besloten dat de studio in het Sportcentrum zou komen;<br /> maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar <br /> telefoondienst hadden, was inmiddels [##vanaf?] medewerkster van<br /> Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol gespeeld in de<br /> Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor [##wanneer?] een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en<br /> Sport (LV&amp;S) aangesteld, de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht.<br /> Hij was nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwaliteit<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de ETGD<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Iemand in de Vrijhof kende een man met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was overigens een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [##1984 Bata?] Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd<br /> [##naar PTT Hengelo of direct naar Gerard?].<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de coordinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen<br /> hoor. Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten flesgebeuren.<br /> Ook op de TH was dit inmiddels een gebruik geworden.<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de TH bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks<br /> kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essentiele hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer<br /> normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de HF-ploeg (die inmiddels verbindingsploeg was gaan heten<br /> om het bredere werkterrein inclusief telefoontechniek etc. aan te geven)<br /> vond het probleem ernstig genoeg om er direct een goede oplossing voor te<br /> bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de HF-ploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk complexer dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar de stroomstoring<br /> had de reeds geplande vervanging van de centrale in een<br /> stroomversnelling gebracht. [##of verzin ik dit nu?]<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signaalverwerking analoog of beter<br /> gezegd: geschakeld via reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt<br /> het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne<br /> telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij<br /> Rolf en met een scoop, een toongenerator<br /> en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat signaal werd door Blex &quot;complex&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de<br /> &quot;[[Complexer]]&quot;. Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon<br /> multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen<br /> enkel probleem.<br /> <br /> Eind 1984 was de zender uit de lucht gehaald.<br /> Een actie van de PTT Radio Controle Dienst, waarvoor het motief onduidelijk<br /> is gebleven.<br /> Later zijn er wel aanwijzingen geweest dat de RCD getipt was door iemand.<br /> [##nog woorden aan vuilmaken?]<br /> <br /> De donderdagavonduitzendingen waren voorlopig ten einde.<br /> Er moest een nieuwe telefoonopnemer en zender komen, en dat was niet zo snel<br /> geregeld.<br /> Om te vookomen dat RD zou instorten, werd besloten om wel te proberen met tijdelijke<br /> middelen eind januari een top 100,8 uit te zenden.<br /> [## was dit al na de vervanging en zonder Complexer? volgens Paul wel]<br /> <br /> Dat lukte, maar daarna werd het weer een paar maanden stil.<br /> Pas vlak voor de Bata waren de spullen klaar om een volledige<br /> [[Batavierentwintiguursrace]] uit te gaan zenden.<br /> <br /> De weken (maanden?) erna hadden we nog geen [[Complexer]], dus klonk het erg iel.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Verobordjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=1235 2026-03-09T01:38:39Z

<p>Rolf: /* Verbindingen in het Sportcentrum */</p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> Na het oppakken van Radio Bereboot was het stil geworden, en werd er zeker geen uren non-stop campusmuziek<br /> meer uitgezonden. Dit werd door velen gemist.<br /> Daarom liepen enkele voormalige campuspiraten, vaak met Frans en soms ook met de Firma Hengelo erbij,<br /> met idee&amp;euml;n rond om een 3-meter relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat verschillende stations die zender via een laagvermogen straalverbinding<br /> konden aanstralen.<br /> Daarbij werden, naast hoge gebouwen op de campus, ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen.<br /> RD zou dan een van de gebruikers kunnen zijn.<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek, ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> Dit was nou wat je noemt Experimenteel Radio Onderzoek in Nederland...<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog heel lang daarna, werd [##toch?] de<br /> stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> [##die zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, staat me bij]<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen. [##niet stabiel genoeg? niet genoeg vermogen?].<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> Dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> [##Pieter zou verder aan z'n zender gaan sleutelen en??]<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten. [##of wilde dat<br /> ding geen vermogen leveren iod?]<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> [##jaren later]<br /> Op een mooie ###avond in 1982 of 1981? [##volgens mij in de mensa, ruim 1 uur voor de<br /> uitzending?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, dat aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulp-chassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad en met maar 1 tulpingang en toch zeker een antenne-uitgang.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten<br /> stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast.## dit blijkt dus onzin; was dat dan Robs oude coder?]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Naar alle waarschijnlijkheid werkt het apparaat (2007) nog steeds.<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> <br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981 en Introduxy 1981 toegepast.<br /> Aan de studiokant werd een UHF 'badkuip' met buizen uit een oude TV, door de CLAD en Rolf omgebouwd tot zendertje, toegepast en aangesloten op een gewone band IV TV antenne.<br /> Aan de kant van de zender kwam een verstemde UHF buizenbadkuip met als 'middenfrequent' een transistorradio van Frans, die zowaar bestand was tegen sterke hoogfrequent velden en waarin Rob een multiplexsignaalaftakking had gemaakt.<br /> Het was erg ge&amp;iuml;mproviseerd maar het werkte best goed; alleen dreigde de VFO van de tuner te verlopen<br /> onder invloed van temperatuurschommelingen.<br /> Dit werd uiteindelijk opgelost door de tuner met een ventilator aan te blazen.<br /> Gedurende deze uitzendingen moesten er wel altijd HF-ploegleden standby zijn om het spul in de gaten te houden en zo nodig in te grijpen.<br /> <br /> De stabiliteit van die knutselwerkjes was onvoldoende voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> We zaten dus te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die onder meer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;) -- toegepast in 1980 en 1981<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties voor hi-fi was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop; bovendien had Gerard had een telefoon op z'n kamer vanwege<br /> zijn bestuurslidmaatschappen.<br /> De flat beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel een konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> Rolf toog naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> Hans was thuis en stuurde wat signalen de lijn op via zijn telefoonkastje.<br /> De resultaten waren niet onverdienstelijk.<br /> <br /> [##plaatje vd lijnkarakteristiek &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot; - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB per octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alleszins mee!<br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> <br /> Volgens Gerard, die electro op de HTS had gedaan, betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag zoals we dat hadden gemeten moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had de luisteraars bij de Bata 1980 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral het nummer &quot;Let's Groove&quot;<br /> met echte contrabassen was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Want waar Jan met Radio Enschede nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en 75 &amp;micro;s pre&amp;euml;mfasis,<br /> (&quot;lekker&quot; volgens Jan) zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal ongehavend door een telefoonlijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> <br /> Het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook geen hond daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch ergens anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> De term Vfonica is binnen RD nooit ingeburgerd.<br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden<br /> bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hardstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de Verbindingsploeg minder <br /> belangrijk en de focus kwam meer op telefoontechniek te liggen.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon <br /> onderdeel van RD.<br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50(?[##langste netsnoer]) <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon<br /> te gebruiken, zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd<br /> worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een Politiek Cafe vanuit de Soci&amp;euml;teit in de<br /> Bastille uitzonden, dan werd telefoon van het Restaurant gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Er moest soms met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En het ging ook wel 's mis; dan ging in het Restaurant een dag lang na de<br /> uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er<br /> officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit<br /> anders geweest was.<br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een reactofoon nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het<br /> weekend, en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming <br /> te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de <br /> onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we <br /> verwachtten vooral in de weg te lopen, omdat men daar<br /> alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag de lopers in de mensa te<br /> kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie? Ferdi misschien?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum'' te gaan<br /> zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de Batavierenrace is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en publiek. <br /> Dit had tegelijk een risico in zich.<br /> Overwogen werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> [##hadden we nog een smoes dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of over een soort telefoonservice oid??]<br /> <br /> Naar gevestigd RD-gebruik werd dus besloten dat de studio in het Sportcentrum zou komen;<br /> maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar <br /> telefoondienst hadden, was inmiddels [##vanaf?] medewerkster van<br /> Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol gespeeld in de<br /> Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor [##wanneer?] een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en<br /> Sport (LV&amp;S) aangesteld, de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht.<br /> Hij was nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwaliteit<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de ETGD<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Iemand in de Vrijhof kende een man met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was overigens een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [##1984 Bata?] Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd<br /> [##naar PTT Hengelo of direct naar Gerard?].<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de coordinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen<br /> hoor. Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten flesgebeuren.<br /> Ook op de TH was dit inmiddels een gebruik geworden.<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de TH bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks<br /> kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essentiele hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer<br /> normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de HF-ploeg (die inmiddels verbindingsploeg was gaan heten<br /> om het bredere werkterrein inclusief telefoontechniek etc. aan te geven)<br /> vond het probleem ernstig genoeg om er direct een goede oplossing voor te<br /> bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de HF-ploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk complexer dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar de stroomstoring<br /> had de reeds geplande vervanging van de centrale in een<br /> stroomversnelling gebracht. [##of verzin ik dit nu?]<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signaalverwerking analoog of beter<br /> gezegd: geschakeld via reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt<br /> het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne<br /> telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij<br /> Rolf en met een scoop, een toongenerator<br /> en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat signaal werd door Blex &quot;complex&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de<br /> &quot;[[Complexer]]&quot;. Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon<br /> multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen<br /> enkel probleem.<br /> <br /> Eind 1984 was de zender uit de lucht gehaald.<br /> Een actie van de PTT Radio Controle Dienst, waarvoor het motief onduidelijk<br /> is gebleven.<br /> Later zijn er wel aanwijzingen geweest dat de RCD getipt was door iemand.<br /> [##nog woorden aan vuilmaken?]<br /> <br /> De donderdagavonduitzendingen waren voorlopig ten einde.<br /> Er moest een nieuwe telefoonopnemer en zender komen, en dat was niet zo snel<br /> geregeld.<br /> Om te vookomen dat RD zou instorten, werd besloten om wel te proberen met tijdelijke<br /> middelen eind januari een top 100,8 uit te zenden.<br /> [## was dit al na de vervanging en zonder Complexer? volgens Paul wel]<br /> <br /> Dat lukte, maar daarna werd het weer een paar maanden stil.<br /> Pas vlak voor de Bata waren de spullen klaar om een volledige<br /> [[Batavierentwintiguursrace]] uit te gaan zenden.<br /> <br /> De weken (maanden?) erna hadden we nog geen [[Complexer]], dus klonk het erg iel.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Verobordjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=1234 2026-03-09T01:25:36Z

<p>Rolf: /* Let&#039;s Groove Tonight */</p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> Na het oppakken van Radio Bereboot was het stil geworden, en werd er zeker geen uren non-stop campusmuziek<br /> meer uitgezonden. Dit werd door velen gemist.<br /> Daarom liepen enkele voormalige campuspiraten, vaak met Frans en soms ook met de Firma Hengelo erbij,<br /> met idee&amp;euml;n rond om een 3-meter relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat verschillende stations die zender via een laagvermogen straalverbinding<br /> konden aanstralen.<br /> Daarbij werden, naast hoge gebouwen op de campus, ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen.<br /> RD zou dan een van de gebruikers kunnen zijn.<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek, ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> Dit was nou wat je noemt Experimenteel Radio Onderzoek in Nederland...<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog heel lang daarna, werd [##toch?] de<br /> stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> [##die zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, staat me bij]<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen. [##niet stabiel genoeg? niet genoeg vermogen?].<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> Dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> [##Pieter zou verder aan z'n zender gaan sleutelen en??]<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten. [##of wilde dat<br /> ding geen vermogen leveren iod?]<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> [##jaren later]<br /> Op een mooie ###avond in 1982 of 1981? [##volgens mij in de mensa, ruim 1 uur voor de<br /> uitzending?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, dat aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulp-chassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad en met maar 1 tulpingang en toch zeker een antenne-uitgang.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten<br /> stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast.## dit blijkt dus onzin; was dat dan Robs oude coder?]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Naar alle waarschijnlijkheid werkt het apparaat (2007) nog steeds.<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> <br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981 en Introduxy 1981 toegepast.<br /> Aan de studiokant werd een UHF 'badkuip' met buizen uit een oude TV, door de CLAD en Rolf omgebouwd tot zendertje, toegepast en aangesloten op een gewone band IV TV antenne.<br /> Aan de kant van de zender kwam een verstemde UHF buizenbadkuip met als 'middenfrequent' een transistorradio van Frans, die zowaar bestand was tegen sterke hoogfrequent velden en waarin Rob een multiplexsignaalaftakking had gemaakt.<br /> Het was erg ge&amp;iuml;mproviseerd maar het werkte best goed; alleen dreigde de VFO van de tuner te verlopen<br /> onder invloed van temperatuurschommelingen.<br /> Dit werd uiteindelijk opgelost door de tuner met een ventilator aan te blazen.<br /> Gedurende deze uitzendingen moesten er wel altijd HF-ploegleden standby zijn om het spul in de gaten te houden en zo nodig in te grijpen.<br /> <br /> De stabiliteit van die knutselwerkjes was onvoldoende voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> We zaten dus te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die onder meer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;) -- toegepast in 1980 en 1981<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties voor hi-fi was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop; bovendien had Gerard had een telefoon op z'n kamer vanwege<br /> zijn bestuurslidmaatschappen.<br /> De flat beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel een konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> Rolf toog naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> Hans was thuis en stuurde wat signalen de lijn op via zijn telefoonkastje.<br /> De resultaten waren niet onverdienstelijk.<br /> <br /> [##plaatje vd lijnkarakteristiek &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot; - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB per octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alleszins mee!<br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> <br /> Volgens Gerard, die electro op de HTS had gedaan, betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag zoals we dat hadden gemeten moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had de luisteraars bij de Bata 1980 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral het nummer &quot;Let's Groove&quot;<br /> met echte contrabassen was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Want waar Jan met Radio Enschede nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en 75 &amp;micro;s pre&amp;euml;mfasis,<br /> (&quot;lekker&quot; volgens Jan) zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal ongehavend door een telefoonlijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> <br /> Het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook geen hond daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch ergens anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> De term Vfonica is binnen RD nooit ingeburgerd.<br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden<br /> bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hardstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de Verbindingsploeg minder <br /> belangrijk en de focus kwam meer op telefoontechniek te liggen.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon <br /> onderdeel van RD.<br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50(?[##langste netsnoer]) <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon<br /> te gebruiken, zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd<br /> worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een Politiek Cafe vanuit de Soci&amp;euml;teit in de<br /> Bastille uitzonden, dan werd telefoon van het Restaurant gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Er moest soms met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En het ging ook wel 's mis; dan ging in het Restaurant een dag lang na de<br /> uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er<br /> officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit<br /> anders geweest was.<br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een reactofoon nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het<br /> weekend, en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming <br /> te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de <br /> onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we <br /> verwachtten vooral in de weg te lopen, omdat men daar<br /> alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag de lopers in de mensa te<br /> kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum'' te gaan<br /> zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de Batavierenrace is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en<br /> publiek. <br /> Dit had tegelijk een risico in zich.<br /> Besloten werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> [##hadden we nog een smoes dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of over een soort telefoonservice oid??]<br /> <br /> Maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar <br /> telefoondienst hadden, was inmiddels [##vanaf?] medewerkster van<br /> Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol gespeeld in de<br /> Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor [##wanneer?] een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en<br /> Sport (LV&amp;S) aangesteld, de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht.<br /> Hij was nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwalitiet<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de ETGD<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Inge [##of iemand van de Vrijhof?] kende iemand met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was overigens een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [##1984 Bata?] Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd<br /> [##naar PTT Hengelo of direct naar Gerard?].<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de coordinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen<br /> hoor. Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten flesgebeuren.<br /> Ook op de TH was dit inmiddels een gebruik geworden.<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de TH bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks<br /> kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essentiele hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer<br /> normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de HF-ploeg (die inmiddels verbindingsploeg was gaan heten<br /> om het bredere werkterrein inclusief telefoontechniek etc. aan te geven)<br /> vond het probleem ernstig genoeg om er direct een goede oplossing voor te<br /> bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de HF-ploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk complexer dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar de stroomstoring<br /> had de reeds geplande vervanging van de centrale in een<br /> stroomversnelling gebracht. [##of verzin ik dit nu?]<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signaalverwerking analoog of beter<br /> gezegd: geschakeld via reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt<br /> het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne<br /> telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij<br /> Rolf en met een scoop, een toongenerator<br /> en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat signaal werd door Blex &quot;complex&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de<br /> &quot;[[Complexer]]&quot;. Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon<br /> multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen<br /> enkel probleem.<br /> <br /> Eind 1984 was de zender uit de lucht gehaald.<br /> Een actie van de PTT Radio Controle Dienst, waarvoor het motief onduidelijk<br /> is gebleven.<br /> Later zijn er wel aanwijzingen geweest dat de RCD getipt was door iemand.<br /> [##nog woorden aan vuilmaken?]<br /> <br /> De donderdagavonduitzendingen waren voorlopig ten einde.<br /> Er moest een nieuwe telefoonopnemer en zender komen, en dat was niet zo snel<br /> geregeld.<br /> Om te vookomen dat RD zou instorten, werd besloten om wel te proberen met tijdelijke<br /> middelen eind januari een top 100,8 uit te zenden.<br /> [## was dit al na de vervanging en zonder Complexer? volgens Paul wel]<br /> <br /> Dat lukte, maar daarna werd het weer een paar maanden stil.<br /> Pas vlak voor de Bata waren de spullen klaar om een volledige<br /> [[Batavierentwintiguursrace]] uit te gaan zenden.<br /> <br /> De weken (maanden?) erna hadden we nog geen [[Complexer]], dus klonk het erg iel.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Verobordjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=1233 2026-03-09T01:12:05Z

<p>Rolf: /* Tussen studio en zender */</p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> Na het oppakken van Radio Bereboot was het stil geworden, en werd er zeker geen uren non-stop campusmuziek<br /> meer uitgezonden. Dit werd door velen gemist.<br /> Daarom liepen enkele voormalige campuspiraten, vaak met Frans en soms ook met de Firma Hengelo erbij,<br /> met idee&amp;euml;n rond om een 3-meter relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat verschillende stations die zender via een laagvermogen straalverbinding<br /> konden aanstralen.<br /> Daarbij werden, naast hoge gebouwen op de campus, ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen.<br /> RD zou dan een van de gebruikers kunnen zijn.<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek, ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> Dit was nou wat je noemt Experimenteel Radio Onderzoek in Nederland...<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog heel lang daarna, werd [##toch?] de<br /> stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> [##die zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, staat me bij]<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen. [##niet stabiel genoeg? niet genoeg vermogen?].<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> Dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> [##Pieter zou verder aan z'n zender gaan sleutelen en??]<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten. [##of wilde dat<br /> ding geen vermogen leveren iod?]<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> [##jaren later]<br /> Op een mooie ###avond in 1982 of 1981? [##volgens mij in de mensa, ruim 1 uur voor de<br /> uitzending?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, dat aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulp-chassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad en met maar 1 tulpingang en toch zeker een antenne-uitgang.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten<br /> stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast.## dit blijkt dus onzin; was dat dan Robs oude coder?]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Naar alle waarschijnlijkheid werkt het apparaat (2007) nog steeds.<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> <br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981 en Introduxy 1981 toegepast.<br /> Aan de studiokant werd een UHF 'badkuip' met buizen uit een oude TV, door de CLAD en Rolf omgebouwd tot zendertje, toegepast en aangesloten op een gewone band IV TV antenne.<br /> Aan de kant van de zender kwam een verstemde UHF buizenbadkuip met als 'middenfrequent' een transistorradio van Frans, die zowaar bestand was tegen sterke hoogfrequent velden en waarin Rob een multiplexsignaalaftakking had gemaakt.<br /> Het was erg ge&amp;iuml;mproviseerd maar het werkte best goed; alleen dreigde de VFO van de tuner te verlopen<br /> onder invloed van temperatuurschommelingen.<br /> Dit werd uiteindelijk opgelost door de tuner met een ventilator aan te blazen.<br /> Gedurende deze uitzendingen moesten er wel altijd HF-ploegleden standby zijn om het spul in de gaten te houden en zo nodig in te grijpen.<br /> <br /> De stabiliteit van die knutselwerkjes was onvoldoende voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> We zaten dus te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die onder meer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;) -- toegepast in 1980 en 1981<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties voor hi-fi was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop; bovendien had Gerard had een telefoon op z'n kamer vanwege<br /> zijn bestuurslidmaatschappen.<br /> De flat beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel een konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> Rolf toog naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> Hans was thuis en stuurde wat signalen de lijn op via zijn telefoonkastje.<br /> De resultaten waren niet onverdienstelijk.<br /> <br /> [##plaatje vd lijnkarakteristiek &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot; - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB per octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alleszins mee!<br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> <br /> Volgens Gerard, die electro op de HTS had gedaan, betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had ons bij de Bata 80 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral<br /> het nummer Let's Groove was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Waar Jan met RE nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en wat<br /> 'lekker' extra pre&amp;euml;mfasis, zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal door de lijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> De kanaalscheiding was niet enorm, maar de kwaliteit van het signaal was uitstekend te noemen.<br /> <br /> Het complete stereo-multiplexsignaal ging dus door de interne<br /> telefoonlijnen en het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook niemand daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch eregns anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> De term Vfonica is binnen RD nooit ingeburgerd.<br /> <br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden<br /> bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hardstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de Verbindingsploeg minder <br /> belangrijk en de focus kwam meer op telefoontechniek te liggen.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon <br /> onderdeel van RD.<br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50(?[##langste netsnoer]) <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon<br /> te gebruiken, zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd<br /> worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een Politiek Cafe vanuit de Soci&amp;euml;teit in de<br /> Bastille uitzonden, dan werd telefoon van het Restaurant gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Er moest soms met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En het ging ook wel 's mis; dan ging in het Restaurant een dag lang na de<br /> uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er<br /> officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit<br /> anders geweest was.<br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een reactofoon nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het<br /> weekend, en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming <br /> te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de <br /> onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we <br /> verwachtten vooral in de weg te lopen, omdat men daar<br /> alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag de lopers in de mensa te<br /> kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum'' te gaan<br /> zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de Batavierenrace is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en<br /> publiek. <br /> Dit had tegelijk een risico in zich.<br /> Besloten werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> [##hadden we nog een smoes dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of over een soort telefoonservice oid??]<br /> <br /> Maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar <br /> telefoondienst hadden, was inmiddels [##vanaf?] medewerkster van<br /> Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol gespeeld in de<br /> Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor [##wanneer?] een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en<br /> Sport (LV&amp;S) aangesteld, de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht.<br /> Hij was nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwalitiet<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de ETGD<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Inge [##of iemand van de Vrijhof?] kende iemand met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was overigens een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [##1984 Bata?] Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd<br /> [##naar PTT Hengelo of direct naar Gerard?].<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de coordinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen<br /> hoor. Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten flesgebeuren.<br /> Ook op de TH was dit inmiddels een gebruik geworden.<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de TH bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks<br /> kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essentiele hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer<br /> normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de HF-ploeg (die inmiddels verbindingsploeg was gaan heten<br /> om het bredere werkterrein inclusief telefoontechniek etc. aan te geven)<br /> vond het probleem ernstig genoeg om er direct een goede oplossing voor te<br /> bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de HF-ploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk complexer dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar de stroomstoring<br /> had de reeds geplande vervanging van de centrale in een<br /> stroomversnelling gebracht. [##of verzin ik dit nu?]<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signaalverwerking analoog of beter<br /> gezegd: geschakeld via reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt<br /> het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne<br /> telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij<br /> Rolf en met een scoop, een toongenerator<br /> en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat signaal werd door Blex &quot;complex&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de<br /> &quot;[[Complexer]]&quot;. Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon<br /> multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen<br /> enkel probleem.<br /> <br /> Eind 1984 was de zender uit de lucht gehaald.<br /> Een actie van de PTT Radio Controle Dienst, waarvoor het motief onduidelijk<br /> is gebleven.<br /> Later zijn er wel aanwijzingen geweest dat de RCD getipt was door iemand.<br /> [##nog woorden aan vuilmaken?]<br /> <br /> De donderdagavonduitzendingen waren voorlopig ten einde.<br /> Er moest een nieuwe telefoonopnemer en zender komen, en dat was niet zo snel<br /> geregeld.<br /> Om te vookomen dat RD zou instorten, werd besloten om wel te proberen met tijdelijke<br /> middelen eind januari een top 100,8 uit te zenden.<br /> [## was dit al na de vervanging en zonder Complexer? volgens Paul wel]<br /> <br /> Dat lukte, maar daarna werd het weer een paar maanden stil.<br /> Pas vlak voor de Bata waren de spullen klaar om een volledige<br /> [[Batavierentwintiguursrace]] uit te gaan zenden.<br /> <br /> De weken (maanden?) erna hadden we nog geen [[Complexer]], dus klonk het erg iel.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Verobordjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=1232 2026-03-09T01:11:04Z

<p>Rolf: /* Tussen studio en zender */</p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> Na het oppakken van Radio Bereboot was het stil geworden, en werd er zeker geen uren non-stop campusmuziek<br /> meer uitgezonden. Dit werd door velen gemist.<br /> Daarom liepen enkele voormalige campuspiraten, vaak met Frans en soms ook met de Firma Hengelo erbij,<br /> met idee&amp;euml;n rond om een 3-meter relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat verschillende stations die zender via een laagvermogen straalverbinding<br /> konden aanstralen.<br /> Daarbij werden, naast hoge gebouwen op de campus, ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen.<br /> RD zou dan een van de gebruikers kunnen zijn.<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek, ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> Dit was nou wat je noemt Experimenteel Radio Onderzoek in Nederland...<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog heel lang daarna, werd [##toch?] de<br /> stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> [##die zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, staat me bij]<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen. [##niet stabiel genoeg? niet genoeg vermogen?].<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> Dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> [##Pieter zou verder aan z'n zender gaan sleutelen en??]<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten. [##of wilde dat<br /> ding geen vermogen leveren iod?]<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> [##jaren later]<br /> Op een mooie ###avond in 1982 of 1981? [##volgens mij in de mensa, ruim 1 uur voor de<br /> uitzending?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, dat aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulp-chassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad en met maar 1 tulpingang en toch zeker een antenne-uitgang.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten<br /> stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast.## dit blijkt dus onzin; was dat dan Robs oude coder?]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Naar alle waarschijnlijkheid werkt het apparaat (2007) nog steeds.<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> <br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981 en Introduxy 1981 toegepast.<br /> Aan de studiokant werd een UHF 'badkuip' met buizen uit een oude TV, door de CLAD en Rolf omgebouwd tot zendertje, toegepast en aangesloten op een gewone band IV TV antenne.<br /> Aan de kant van de zender kwam een verstemde UHF buizenbadkuip met als 'middenfrequent' een transistorradio van Frans, die zowaar bestand was tegen sterke hoogfrequent velden en waarin Rob een multiplexsignaalaftakking had gemaakt.<br /> Het was erg ge&amp;iuml;mproviseerd maar het werkte best goed; alleen dreigde de VFO van de tuner te verlopen<br /> onder invloed van temperatuurschommelingen.<br /> Dit werd uiteindelijk opgelost door de tuner met een ventilator aan te blazen.<br /> Gedurende deze uitzendingen moesten er wel altijd HF-ploegleden standby zijn om het spul in de gaten te houden en zo nodig in te grijpen.<br /> <br /> De stabiliteit van die knutselwerkjes was onvoldoende voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> We zaten dus te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die onder meer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;) -- toegepast in 1980 en 1981<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties voor hi-fi was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop; bovendien had Gerard had een telefoon op z'n kamer vanwege<br /> zijn bestuurslidmaatschappen.<br /> De flat beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel een konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> Rolf toog naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> Hans was thuis en stuurde wat signalen de lijn op via zijn telefoonkastje, zonder en met frequentiecorrexy.<br /> De resultaten waren niet onverdienstelijk,<br /> <br /> [##plaatje vd lijnkarakteristiek &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot; - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB per octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alleszins mee!<br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> <br /> Volgens Gerard, die electro op de HTS had gedaan, betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had ons bij de Bata 80 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral<br /> het nummer Let's Groove was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Waar Jan met RE nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en wat<br /> 'lekker' extra pre&amp;euml;mfasis, zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal door de lijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> De kanaalscheiding was niet enorm, maar de kwaliteit van het signaal was uitstekend te noemen.<br /> <br /> Het complete stereo-multiplexsignaal ging dus door de interne<br /> telefoonlijnen en het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook niemand daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch eregns anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> De term Vfonica is binnen RD nooit ingeburgerd.<br /> <br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden<br /> bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hardstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de Verbindingsploeg minder <br /> belangrijk en de focus kwam meer op telefoontechniek te liggen.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon <br /> onderdeel van RD.<br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50(?[##langste netsnoer]) <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon<br /> te gebruiken, zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd<br /> worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een Politiek Cafe vanuit de Soci&amp;euml;teit in de<br /> Bastille uitzonden, dan werd telefoon van het Restaurant gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Er moest soms met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En het ging ook wel 's mis; dan ging in het Restaurant een dag lang na de<br /> uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er<br /> officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit<br /> anders geweest was.<br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een reactofoon nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het<br /> weekend, en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming <br /> te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de <br /> onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we <br /> verwachtten vooral in de weg te lopen, omdat men daar<br /> alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag de lopers in de mensa te<br /> kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum'' te gaan<br /> zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de Batavierenrace is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en<br /> publiek. <br /> Dit had tegelijk een risico in zich.<br /> Besloten werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> [##hadden we nog een smoes dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of over een soort telefoonservice oid??]<br /> <br /> Maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar <br /> telefoondienst hadden, was inmiddels [##vanaf?] medewerkster van<br /> Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol gespeeld in de<br /> Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor [##wanneer?] een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en<br /> Sport (LV&amp;S) aangesteld, de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht.<br /> Hij was nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwalitiet<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de ETGD<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Inge [##of iemand van de Vrijhof?] kende iemand met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was overigens een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [##1984 Bata?] Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd<br /> [##naar PTT Hengelo of direct naar Gerard?].<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de coordinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen<br /> hoor. Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten flesgebeuren.<br /> Ook op de TH was dit inmiddels een gebruik geworden.<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de TH bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks<br /> kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essentiele hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer<br /> normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de HF-ploeg (die inmiddels verbindingsploeg was gaan heten<br /> om het bredere werkterrein inclusief telefoontechniek etc. aan te geven)<br /> vond het probleem ernstig genoeg om er direct een goede oplossing voor te<br /> bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de HF-ploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk complexer dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar de stroomstoring<br /> had de reeds geplande vervanging van de centrale in een<br /> stroomversnelling gebracht. [##of verzin ik dit nu?]<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signaalverwerking analoog of beter<br /> gezegd: geschakeld via reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt<br /> het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne<br /> telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij<br /> Rolf en met een scoop, een toongenerator<br /> en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat signaal werd door Blex &quot;complex&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de<br /> &quot;[[Complexer]]&quot;. Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon<br /> multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen<br /> enkel probleem.<br /> <br /> Eind 1984 was de zender uit de lucht gehaald.<br /> Een actie van de PTT Radio Controle Dienst, waarvoor het motief onduidelijk<br /> is gebleven.<br /> Later zijn er wel aanwijzingen geweest dat de RCD getipt was door iemand.<br /> [##nog woorden aan vuilmaken?]<br /> <br /> De donderdagavonduitzendingen waren voorlopig ten einde.<br /> Er moest een nieuwe telefoonopnemer en zender komen, en dat was niet zo snel<br /> geregeld.<br /> Om te vookomen dat RD zou instorten, werd besloten om wel te proberen met tijdelijke<br /> middelen eind januari een top 100,8 uit te zenden.<br /> [## was dit al na de vervanging en zonder Complexer? volgens Paul wel]<br /> <br /> Dat lukte, maar daarna werd het weer een paar maanden stil.<br /> Pas vlak voor de Bata waren de spullen klaar om een volledige<br /> [[Batavierentwintiguursrace]] uit te gaan zenden.<br /> <br /> De weken (maanden?) erna hadden we nog geen [[Complexer]], dus klonk het erg iel.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Verobordjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=1231 2026-03-09T00:02:34Z

<p>Rolf: /* De werkwijze */</p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> Na het oppakken van Radio Bereboot was het stil geworden, en werd er zeker geen uren non-stop campusmuziek<br /> meer uitgezonden. Dit werd door velen gemist.<br /> Daarom liepen enkele voormalige campuspiraten, vaak met Frans en soms ook met de Firma Hengelo erbij,<br /> met idee&amp;euml;n rond om een 3-meter relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat verschillende stations die zender via een laagvermogen straalverbinding<br /> konden aanstralen.<br /> Daarbij werden, naast hoge gebouwen op de campus, ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen.<br /> RD zou dan een van de gebruikers kunnen zijn.<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek, ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> Dit was nou wat je noemt Experimenteel Radio Onderzoek in Nederland...<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog heel lang daarna, werd [##toch?] de<br /> stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> [##die zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, staat me bij]<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen. [##niet stabiel genoeg? niet genoeg vermogen?].<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> Dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> [##Pieter zou verder aan z'n zender gaan sleutelen en??]<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten. [##of wilde dat<br /> ding geen vermogen leveren iod?]<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> [##jaren later]<br /> Op een mooie ###avond in 1982 of 1981? [##volgens mij in de mensa, ruim 1 uur voor de<br /> uitzending?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, dat aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulp-chassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad en met maar 1 tulpingang en toch zeker een antenne-uitgang.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten<br /> stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast.## dit blijkt dus onzin; was dat dan Robs oude coder?]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Naar alle waarschijnlijkheid werkt het apparaat (2007) nog steeds.<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> <br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981<br /> en Introduxy 1981 toegepast, maar de stabiliteit van die oplossingen was onvoldoende<br /> voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> <br /> We zaten te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die ondermeer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;)<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> <br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop.<br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> <br /> We togen naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> [## of was Hans thuis en ik bij Gerard?<br /> op de grafiek staat nl. &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot;]<br /> Gerard had een telefoon op z'n kamer vanwege zijn bestuurslidmaatschappen en de flat<br /> beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel een konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> [##hier plaatje vd lijnkarakteristiek - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB/octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alles mee!<br /> <br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> Volgens Gerard betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had ons bij de Bata 80 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral<br /> het nummer Let's Groove was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Waar Jan met RE nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en wat<br /> 'lekker' extra pre&amp;euml;mfasis, zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal door de lijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> De kanaalscheiding was niet enorm, maar de kwaliteit van het signaal was uitstekend te noemen.<br /> <br /> Het complete stereo-multiplexsignaal ging dus door de interne<br /> telefoonlijnen en het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook niemand daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch eregns anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> De term Vfonica is binnen RD nooit ingeburgerd.<br /> <br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden<br /> bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hardstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de Verbindingsploeg minder <br /> belangrijk en de focus kwam meer op telefoontechniek te liggen.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon <br /> onderdeel van RD.<br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50(?[##langste netsnoer]) <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon<br /> te gebruiken, zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd<br /> worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een Politiek Cafe vanuit de Soci&amp;euml;teit in de<br /> Bastille uitzonden, dan werd telefoon van het Restaurant gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Er moest soms met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En het ging ook wel 's mis; dan ging in het Restaurant een dag lang na de<br /> uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er<br /> officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit<br /> anders geweest was.<br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een reactofoon nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het<br /> weekend, en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming <br /> te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de <br /> onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we <br /> verwachtten vooral in de weg te lopen, omdat men daar<br /> alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag de lopers in de mensa te<br /> kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum'' te gaan<br /> zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de Batavierenrace is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en<br /> publiek. <br /> Dit had tegelijk een risico in zich.<br /> Besloten werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> [##hadden we nog een smoes dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of over een soort telefoonservice oid??]<br /> <br /> Maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar <br /> telefoondienst hadden, was inmiddels [##vanaf?] medewerkster van<br /> Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol gespeeld in de<br /> Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor [##wanneer?] een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en<br /> Sport (LV&amp;S) aangesteld, de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht.<br /> Hij was nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwalitiet<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de ETGD<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Inge [##of iemand van de Vrijhof?] kende iemand met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was overigens een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [##1984 Bata?] Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd<br /> [##naar PTT Hengelo of direct naar Gerard?].<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de coordinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen<br /> hoor. Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten flesgebeuren.<br /> Ook op de TH was dit inmiddels een gebruik geworden.<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de TH bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks<br /> kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essentiele hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer<br /> normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de HF-ploeg (die inmiddels verbindingsploeg was gaan heten<br /> om het bredere werkterrein inclusief telefoontechniek etc. aan te geven)<br /> vond het probleem ernstig genoeg om er direct een goede oplossing voor te<br /> bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de HF-ploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk complexer dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar de stroomstoring<br /> had de reeds geplande vervanging van de centrale in een<br /> stroomversnelling gebracht. [##of verzin ik dit nu?]<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signaalverwerking analoog of beter<br /> gezegd: geschakeld via reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt<br /> het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne<br /> telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij<br /> Rolf en met een scoop, een toongenerator<br /> en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat signaal werd door Blex &quot;complex&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de<br /> &quot;[[Complexer]]&quot;. Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon<br /> multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen<br /> enkel probleem.<br /> <br /> Eind 1984 was de zender uit de lucht gehaald.<br /> Een actie van de PTT Radio Controle Dienst, waarvoor het motief onduidelijk<br /> is gebleven.<br /> Later zijn er wel aanwijzingen geweest dat de RCD getipt was door iemand.<br /> [##nog woorden aan vuilmaken?]<br /> <br /> De donderdagavonduitzendingen waren voorlopig ten einde.<br /> Er moest een nieuwe telefoonopnemer en zender komen, en dat was niet zo snel<br /> geregeld.<br /> Om te vookomen dat RD zou instorten, werd besloten om wel te proberen met tijdelijke<br /> middelen eind januari een top 100,8 uit te zenden.<br /> [## was dit al na de vervanging en zonder Complexer? volgens Paul wel]<br /> <br /> Dat lukte, maar daarna werd het weer een paar maanden stil.<br /> Pas vlak voor de Bata waren de spullen klaar om een volledige<br /> [[Batavierentwintiguursrace]] uit te gaan zenden.<br /> <br /> De weken (maanden?) erna hadden we nog geen [[Complexer]], dus klonk het erg iel.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Verobordjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=1230 2026-03-08T23:58:07Z

<p>Rolf: /* De Campusrepeater */</p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> Na het oppakken van Radio Bereboot was het stil geworden, en werd er zeker geen uren non-stop campusmuziek<br /> meer uitgezonden. Dit werd door velen gemist.<br /> Daarom liepen enkele voormalige campuspiraten, vaak met Frans en soms ook met de Firma Hengelo erbij,<br /> met idee&amp;euml;n rond om een 3-meter relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat verschillende stations die zender via een laagvermogen straalverbinding<br /> konden aanstralen.<br /> Daarbij werden, naast hoge gebouwen op de campus, ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen.<br /> RD zou dan een van de gebruikers kunnen zijn.<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek, ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog heel lang daarna, werd [##toch?] de<br /> stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> [##die zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, staat me bij]<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen. [##niet stabiel genoeg? niet genoeg vermogen?].<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> Dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> [##Pieter zou verder aan z'n zender gaan sleutelen en??]<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten. [##of wilde dat<br /> ding geen vermogen leveren iod?]<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> [##jaren later]<br /> Op een mooie ###avond in 1982 of 1981? [##volgens mij in de mensa, ruim 1 uur voor de<br /> uitzending?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, dat aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulp-chassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad en met maar 1 tulpingang en toch zeker een antenne-uitgang.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten<br /> stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast.## dit blijkt dus onzin; was dat dan Robs oude coder?]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Naar alle waarschijnlijkheid werkt het apparaat (2007) nog steeds.<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> <br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981<br /> en Introduxy 1981 toegepast, maar de stabiliteit van die oplossingen was onvoldoende<br /> voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> <br /> We zaten te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die ondermeer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;)<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> <br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop.<br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> <br /> We togen naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> [## of was Hans thuis en ik bij Gerard?<br /> op de grafiek staat nl. &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot;]<br /> Gerard had een telefoon op z'n kamer vanwege zijn bestuurslidmaatschappen en de flat<br /> beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel een konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> [##hier plaatje vd lijnkarakteristiek - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB/octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alles mee!<br /> <br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> Volgens Gerard betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had ons bij de Bata 80 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral<br /> het nummer Let's Groove was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Waar Jan met RE nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en wat<br /> 'lekker' extra pre&amp;euml;mfasis, zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal door de lijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> De kanaalscheiding was niet enorm, maar de kwaliteit van het signaal was uitstekend te noemen.<br /> <br /> Het complete stereo-multiplexsignaal ging dus door de interne<br /> telefoonlijnen en het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook niemand daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch eregns anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> De term Vfonica is binnen RD nooit ingeburgerd.<br /> <br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden<br /> bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hardstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de Verbindingsploeg minder <br /> belangrijk en de focus kwam meer op telefoontechniek te liggen.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon <br /> onderdeel van RD.<br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50(?[##langste netsnoer]) <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon<br /> te gebruiken, zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd<br /> worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een Politiek Cafe vanuit de Soci&amp;euml;teit in de<br /> Bastille uitzonden, dan werd telefoon van het Restaurant gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Er moest soms met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En het ging ook wel 's mis; dan ging in het Restaurant een dag lang na de<br /> uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er<br /> officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit<br /> anders geweest was.<br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een reactofoon nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het<br /> weekend, en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming <br /> te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de <br /> onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we <br /> verwachtten vooral in de weg te lopen, omdat men daar<br /> alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag de lopers in de mensa te<br /> kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum'' te gaan<br /> zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de Batavierenrace is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en<br /> publiek. <br /> Dit had tegelijk een risico in zich.<br /> Besloten werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> [##hadden we nog een smoes dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of over een soort telefoonservice oid??]<br /> <br /> Maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar <br /> telefoondienst hadden, was inmiddels [##vanaf?] medewerkster van<br /> Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol gespeeld in de<br /> Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor [##wanneer?] een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en<br /> Sport (LV&amp;S) aangesteld, de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht.<br /> Hij was nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwalitiet<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de ETGD<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Inge [##of iemand van de Vrijhof?] kende iemand met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was overigens een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [##1984 Bata?] Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd<br /> [##naar PTT Hengelo of direct naar Gerard?].<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de coordinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen<br /> hoor. Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten flesgebeuren.<br /> Ook op de TH was dit inmiddels een gebruik geworden.<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de TH bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks<br /> kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essentiele hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer<br /> normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de HF-ploeg (die inmiddels verbindingsploeg was gaan heten<br /> om het bredere werkterrein inclusief telefoontechniek etc. aan te geven)<br /> vond het probleem ernstig genoeg om er direct een goede oplossing voor te<br /> bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de HF-ploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk complexer dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar de stroomstoring<br /> had de reeds geplande vervanging van de centrale in een<br /> stroomversnelling gebracht. [##of verzin ik dit nu?]<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signaalverwerking analoog of beter<br /> gezegd: geschakeld via reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt<br /> het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne<br /> telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij<br /> Rolf en met een scoop, een toongenerator<br /> en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat signaal werd door Blex &quot;complex&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de<br /> &quot;[[Complexer]]&quot;. Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon<br /> multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen<br /> enkel probleem.<br /> <br /> Eind 1984 was de zender uit de lucht gehaald.<br /> Een actie van de PTT Radio Controle Dienst, waarvoor het motief onduidelijk<br /> is gebleven.<br /> Later zijn er wel aanwijzingen geweest dat de RCD getipt was door iemand.<br /> [##nog woorden aan vuilmaken?]<br /> <br /> De donderdagavonduitzendingen waren voorlopig ten einde.<br /> Er moest een nieuwe telefoonopnemer en zender komen, en dat was niet zo snel<br /> geregeld.<br /> Om te vookomen dat RD zou instorten, werd besloten om wel te proberen met tijdelijke<br /> middelen eind januari een top 100,8 uit te zenden.<br /> [## was dit al na de vervanging en zonder Complexer? volgens Paul wel]<br /> <br /> Dat lukte, maar daarna werd het weer een paar maanden stil.<br /> Pas vlak voor de Bata waren de spullen klaar om een volledige<br /> [[Batavierentwintiguursrace]] uit te gaan zenden.<br /> <br /> De weken (maanden?) erna hadden we nog geen [[Complexer]], dus klonk het erg iel.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Verobordjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Overleg:Geschiedenis/1980/4_september&diff=1229 2026-03-07T23:53:00Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>Spannend!<br /> Ik had geen idee hoe dat toen allemaal gelopen is...<br /> <br /> Paul was inderdaad een beetje ballerig.<br /> Wie die andere flatgenoot is geweest?<br /> Jos? Pieter? Jan? Die kon wel scherp uit de hoek komen.<br /> <br /> Later wel 's van Appie gehoord dat ie het maar overdreven moeilijk gedoe vond:<br /> &quot;Jullie moeten toch ook ergens zitten&quot;.<br /> <br /> Update 202603 (Rolf):<br /> Ik ga Appie wel 's vragen hoe het precies zat, hij kan er vast een smakelijk verhaal van maken.</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Overleg:Wortel-cnica&diff=1228 2026-03-07T23:31:10Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>Het eerste klopt; was een incompleet apparaat dat volgens mij goedkoop werd aangeboden door Radio Service Twenthe. Na een hoop geknutsel zou dat dan een goed deck kunnen opleveren. Is nooit gekocht.<br /> <br /> Het deck van Imperial College Radio was een Ferrograph (met 26 cm haspels IIRC). Ik denk niet dat we die later Vcnica hebben genoemd. In elk geval is het begrip nooit aangeslagen.<br /> <br /> * Rolf</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Inventaris:_apparatuur&diff=1227 2026-03-07T23:21:15Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>Zelfgebouwde, gemodificeerde, of anderszins memorabele apparaten en kastjes...<br /> <br /> ''Voor uitgebreide omschrijving + foto doorverwijzen naar aparte pagina''<br /> <br /> Zie ook [[:Categorie:apparatuur]]<br /> <br /> {| border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot;<br /> |'''Apparaat'''||'''Van wie / bouwer'''||'''Waar nu / nu'''||'''Omschrijving''' <br /> |-<br /> |[[Drienerlo-deck]]||PCV-&gt;RD||?? ||Aristona EW5504 tapedeck (Frans heeft alleen het klepje voor de koppen)<br /> |-<br /> |KCB RD||RD/Gerard e.a.||'''onbekend'''||Eerste mengpaneel van RD zelf, type [[KCB78]], gebruikt voor reguliere uitzendingen, schuin oplopend met lichte zijplanken<br /> |-<br /> |Mathewsson||Rudi?||???||Tijdens Bata 86: een kastje &quot;waardoor het geluid nog beter zou klinken&quot; ??? [[Afbeelding:198604260145-Rudolf-Mathewsson.mp3]]<br /> |-<br /> |Mengpaneel, houten||Frans||Frans 200706||Crèpetape met 28x afblijven! van Bata84 zit er nog op<br /> |-<br /> |[[Links/Rechts kastje]]||Rudolf||Rudolf?||Zeepdoosje met daarin schakelaartjes zodat je met een Revox A77 een L-R montage kan maken.<br /> |-<br /> |[[Tipper]]||Rudi||Wijnand 202603||Kast om repokanalen in de uitzending te krijgen, met printplaat-tiptoetsen<br /> |-<br /> |Voorafluisterschakelpaneel||Rudi||Wijnand 202603||platte kast voor voorafluistering van repokanalen; houten knoppen <br /> |-<br /> |Stereocoder||Rob||Paul 200706||Stereocoder met ingebouwde [[Complexer]] (op aparte uitgang); in [[Teleac-koffertje]]<br /> |-<br /> |Telefoonstuurkastje||Rolf?||Paul 200706||[[Telefoonstuurkastje]] met [[lijncorrexy]] voor [[complex signaal]]; in [[Teleac-koffertje]]<br /> |-<br /> |[[Wortel-logica|&amp;#x221A;logica]]||Blex||Paul 200706||schakelkastje tussen bakkies en autotelefoon, voor in [[Batabus]], vanaf 1985?<br /> |-<br /> |[[Possibilizer]] (I)||Rudi||Rudi?||Mengpaneel met onvermoede mogelijkheden (gegroeid)<br /> |-<br /> |[[Possibilizer]] (II)||Rudi||Rudi?||Mengpaneel met nog meer onvermoede mogelijkheden (ontworpen)<br /> |-<br /> |KCB VCD||Gerard e.a.||'''onbekend'''||[[KCB78]]-Mengpaneel voor VCD-studio, plat met notenhouten ombouw, later verkocht/geschonken aan RD(/SOF?)<br /> |-<br /> |veldcompaneel||PeterD||'''onbekend'''||voorafluistermengpaneel voor veldcommunicator, open design<br /> |-<br /> |intercom||Rudi||Rudi??||intercomblikjes met stippen en computertoetsen<br /> |-<br /> |Telefoonkastje||Hans|| ||oorspronkelijke [[telefoonkastje]] met zwarte kiesschijf en 1e [[lijncorrexy]]-schakeling<br /> |-<br /> |Telefoonkastje||Rolf||Rolf 200706||[[telefoonkastje]] met opzetkiesschijf en kiesknopje; bevat 2 toestellen; defect<br /> |-<br /> |Telefoonkastje||Frans||Frans 200706||inclusief mengpaneel (2x lijn, 1x mic)<br /> |-<br /> |[[Verzwakkertje]] ||Frans||Frans 200706||printje met potmeters voor verzwakken signaal live concerten<br /> |-<br /> |&amp;#x221A;bnica||Frans||SOF??||een van de vele [[Wortel-bnica|&amp;#x221A;bnica]]'s, deze heb ik eind jaren 80 achter gelaten als bruikleen <br /> |-<br /> |&amp;#x221A;bnica||Rolf||Rolf 202603||een van de vele [[Wortel-bnica|&amp;#x221A;bnica]]'s<br /> |-<br /> |Gosse-schakelaar||Gosse||?||zeer simpel telefoonkastje (schakelaar met trafo)<br /> |-<br /> | || || ||<br /> |}<br /> <br /> Verder is er nog:<br /> @Paul<br /> zendplank met<br /> voeding (Rolf),<br /> telefoonkastje telefoonopnemer (Peter?),<br /> pilootdetexy (Rolf),<br /> [[decomplexer]] (Paul),<br /> zender (Paul?),<br /> harmonischenfilter met zuigkring (Paul)<br /> plastic overkapping is weggegooid<br /> <br /> @vernietigd/verkocht via Domeinen:<br /> voeding (Rolf??),<br /> telefoonkastje met telefoonopnemer (?),<br /> [pilootdetexy, of hadden we dat nog niet? (Rolf?),]<br /> zender (Pieter??)<br /> <br /> @??<br /> oude zendkast Hamworthy (Rolf), door de politie teruggebracht naar de Vrijhof (Ton) omdat er een THT bureausticker opzat...<br /> <br /> @Rolf (nooit gebruikt (?), achterhaald nadat telefoonverbinding de norm werd) <br /> omgebouwde NSF UHF tuner voor '60 cm'<br /> 10,7 MHz MF achterzet (Elektuur?)<br /> <br /> Wijnand heeft enkele KCB78 mengpanelen en een schuine Sony</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Lijst_van_uitzendingen&diff=1226 2026-03-07T23:01:39Z

<p>Rolf: /* 1987 */</p> <hr /> <div>Lijst van alle RD-uitzendingen vanaf 1980 tot begin 1985, en een groeiende maar nog niet complete lijst van daarna. <br /> <br /> Per uitzending is er een link (&quot;meer…&quot;) naar een (soms nog niet bestaande) detail-pagina, <br /> waar alle informatie en verdere links m.b.t. die uitzending op kan komen <br /> (geschiedenis, programma-overzicht, hoezootje, geluidsopnamen, draaiboeken, foto's, enz.). <br /> <br /> Voor een kort overzicht per jaar zie [[Overzicht uitzendingen|hier]].<br /> <br /> ==1980==<br /> '''52 uitzendingen''' (1-52)<br /> {| <br /> {{tr-uitz|do|1980|01|31|Eerste uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|02|07|Tweede proefprogramma, o.a. concert Gay and Terry Woods}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|02|14|Derde proefprogramma, o.a. nonstop LP-muziek}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|02|21|Vierde proefprogramma, o.a. fiets, zus, ESTD, Country&amp;amp;Western muziek}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|02|28|Vijfde proefprogramma, o.a. Beautiful Music, Vraag het maar aan Yvette }}<br /> {{tr-uitz|do|1980|03|06|Zesde proefprogramma, o.a. Hilversum Pi, intv Tonnie Buitink, Specs&amp;amp;Bones Live}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|03|13|Hoezo... doorgaan?, o.a. Eileen Fiss, Paljas, Swing&amp;Sweet}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|03|20|Beautiful Music, Dakota Live}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|03|27|Fana-tiek, Meteors}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|04|03|Rock&amp;amp;Roll-special, Nightwings Live}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|04|10|nonstop LP muziek, Country Rock}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|04|17|Vuur Calslaan, Jopie met easy listening}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|04|24|intv van der Kroonenberg, voorbereiding Bata}}<br /> {{tr-uitz|za|1980|04|26|Batavierentwintiguursrace (vr 2200-za 2200)}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|05|01|Kroningsreacties, Klassiek}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|05|08|Verkiezingscaf&amp;eacute; campusbestuur, live uit de Bastille}}<br /> {{tr-uitz|ma|1980|05|12|'s avonds: Verkiezingen: dubbel-interview lijsttrekkers}}<br /> {{tr-uitz|di|1980|05|13|12-14 uur: Verkiezingen: aansporingen te stemmen}}<br /> {{tr-uitz|di|1980|05|13|17-19 Verkiezingen: aansporingen te stemmen (geen uitslagen!)}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|05|15|veel muziek, info }}<br /> {{tr-uitz|do|1980|05|22|muziek, info}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|05|29|hoevaak zegt Karin &quot;ja&quot;?, nonstop muziek}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|06|05|nonstop Herman, Barrelhouse Live (1)}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|06|12|OK'80, Paul Tornado Band, Country humor, Barrelhouse Live (2), Eddy}}<br /> &lt;br&gt;&lt;center&gt;''* * * zomervakantie * * *''&lt;/center&gt;<br /> {{tr-uitz|do|1980|08|14|Sterrenslag, Ron Brandsteder}}<br /> {{tr-uitz|zo|1980|08|17|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|ma|1980|08|18|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|di|1980|08|19|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|wo|1980|08|20|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|08|21|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|vr|1980|08|22|Introduxy: Ons Grootse Gebeuren ('s middags)}}<br /> {{tr-uitz|vr|1980|08|22|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|za|1980|08|23|Introduxy: Nacht van Drienerlo, kerkdienst zondagochtend}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|08|28|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|09|04|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|09|11|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|09|18|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|09|25|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|10|02|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|10|09|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|10|16|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|10|23|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|10|30|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|11|06|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|ma|1980|11|10|Wijkraad WBW}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|11|13|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|11|20|12-14 uur? Tweefasen-axy}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|11|20|avond: Tweefasen-axy, inval bij Rein}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|11|27|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|12|04|wekelijkse uitzending, o.a. &quot;Fryslan Boppe&quot;}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|12|11|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1980|12|18|wekelijkse uitzending, o.a. kerstprogramma van Rein}}<br /> |}<br /> <br /> ==1981==<br /> '''75 uitzendingen''' (53-127)<br /> {|<br /> {{tr-uitz|do|1981|01|08|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|01|15|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|01|22|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|01|29|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|zo|1981|02|01|Top 100,8 (RD sinds jaar en dag in de lucht)}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|02|05|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|vr|1981|02|06|Ochtenduitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|02|12|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|vr|1981|02|13|Ochtenduitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|02|19|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|vr|1981|02|20|Ochtenduitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|02|26|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|vr|1981|02|27|Ochtenduitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|03|05|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|vr|1981|03|06|Ochtenduitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|03|12|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|vr|1981|03|13|Ochtenduitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|03|19|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|vr|1981|03|20|Ochtenduitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|03|26|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|vr|1981|03|27|Ochtenduitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|04|02|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|vr|1981|04|03|Ochtenduitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|04|09|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|vr|1981|04|10|Ochtenduitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|04|16|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|vr|1981|04|17|Ochtenduitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|04|23|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|za|1981|04|25|Batavierentwintiguursrace}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|04|30|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|vr|1981|05|01|Ochtenduitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|05|07|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|wo|1981|05|13|Verkiezingen}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|05|14|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|05|21|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|05|28|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|06|04|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|06|11|presentatie vanuit Vestingbar, laatste uitzending voor de zomervakantie}}<br /> &lt;br&gt;&lt;center&gt;''* * * zomervakantie * * *''&lt;/center&gt;<br /> {{tr-uitz|zo|1981|08|30|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|ma|1981|08|31|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|ma|1981|08|31|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|di|1981|09|01|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|di|1981|09|01|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|di|1981|09|01|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|wo|1981|09|02|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|wo|1981|09|02|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|09|03|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|09|03|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|vr|1981|09|04|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|vr|1981|09|04|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|za|1981|09|05|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|za|1981|09|05|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|zo|1981|09|06|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|ma|1981|09|07|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|ma|1981|09|07|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|di|1981|09|08|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|di|1981|09|08|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|wo|1981|09|09|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|wo|1981|09|09|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|09|10|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|09|10|Introduxy}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|09|17|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|09|24|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|10|01|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|10|08|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|10|15|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|10|22|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|10|29|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|11|05|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|11|12|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|11|19|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|11|26|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|12|03|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|12|10|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1981|12|17|wekelijkse uitzending}}<br /> |}<br /> ==1982==<br /> '''61 uitzendingen''' (128-188)<br /> {|<br /> {{tr-uitz|do|1982|01|07|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|01|14|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|01|21|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|01|28|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|zo|1982|01|31|top 100,8}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|02|04|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|02|11|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|02|18|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|02|25|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|vr|1982|02|26|Afscheid Herman Cremer}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|03|04|wekelijkse uitzending, vanuit de Soci&amp;euml;teit}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|03|11|wekelijkse uitzending, vanuit de Soci&amp;euml;teit}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|03|18|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|03|25|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|04|01|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|04|08|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|04|15|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|04|22|wekelijkse uitzending vanuit Sportcentrum (proefdraaien voor de Bata)}}<br /> {{tr-uitz|za|1982|04|24|Batavierentwintiguursrace, vanuit Sportcentrum}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|04|29|wekelijkse uitzending, vanuit kantine Vrijhof}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|05|06|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|wo|1982|05|12|Verkiezingen, vanuit de Kelder}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|05|13|150e uitzending eerst vanuit Tennispaviljoen, later vanuit Vestingbar}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|05|20|wekelijkse uitzending}}<br /> ''NB. geen RD-uitzending op donderdag 27-05, zie [[Sneeuwwitje en de elf dwergen]]''&lt;br&gt;<br /> <br /> {{tr-uitz|do|1982|06|03|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|06|10|The First Hour met Piet, Brezneff, Beach Boys, H&amp;eacute; Poppelepee met Raymund, Nieuwsblok, Country time met Robje, New Order}}<br /> {{tr-uitz|di|1982|06|15|12.00-24.00 Terwijl de zuilen zwijgen (tijdens Hilversumse omroepstaking)}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|06|17|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|06|24|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|za|1982|06|26|Nacht van drienerlo, vanuit Sportcentrum vergaderkamer B}}<br /> &lt;br&gt;&lt;center&gt;''* * * zomervakantie * * *''&lt;/center&gt;<br /> {{tr-uitz|do|1982|08|19|wekelijkse uitzending, vanuit Vrijhof Kleine Zaal}}<br /> {{tr-uitz|zo|1982|08|22|Introduxy, vanuit Soci&amp;euml;teit / Mensa / Caf&amp;eacute;}}<br /> {{tr-uitz|ma|1982|08|23|Introduxy, vanuit Vrijhof kantine}}<br /> {{tr-uitz|di|1982|08|24|Introduxy, vanuit Vrijhof kantine}}<br /> {{tr-uitz|wo|1982|08|25|Introduxy, vanuit Vrijhof Kleine Zaal}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|08|26|Introduxy, vanuit Vrijhof Kleine Zaal}}<br /> {{tr-uitz|vr|1982|08|27|Introduxy, vanuit Vrijhof Kleine Zaal}}<br /> {{tr-uitz|za|1982|08|28|Introduxy, vanuit Vrijhof Kleine Zaal}}<br /> {{tr-uitz|zo|1982|08|29|Introduxy, vanuit Vrijhof Kleine Zaal, o.a. presentatie vanuit zwembad, kerkdienst}}<br /> {{tr-uitz|ma|1982|08|30|Introduxy, vanuit Vrijhof Kleine Zaal}}<br /> {{tr-uitz|di|1982|08|31|Introduxy, vanuit Vrijhof Kleine Zaal}}<br /> {{tr-uitz|wo|1982|09|01|Introduxy, vanuit Bellettrie}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|09|02|Introduxy, vanuit Bellettrie}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|09|09|wekelijkse uitzending, vanuit Vrijhof zaal 4}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|09|16|wekelijkse uitzending, vanuit Vrijhof Kleine Zaal}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|09|23|wekelijkse uitzending, vanuit Vrijhof zaal 2}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|09|30|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|10|07|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|10|14|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|10|21|wekelijkse uitzending, vanuit Vrijhof Kleine Zaal}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|10|28|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|11|04|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|11|11|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|11|18|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|11|25|regie en presentatie Frans; He Poppellepee met Herman-7, Nieuwsblok met mensa 3M, Campusimpressies, Radio PCGG, Ingezonden-Uitgezonden met Disco live uit Enschede}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|12|02|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|12|09|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|12|16|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|12|23|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1982|12|30|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|vr|1982|12|31|Oudejaarsavond}}<br /> |}<br /> ==1983==<br /> '''62 uitzendingen''' (198-240)<br /> {|<br /> {{tr-uitz|do|1983|01|06|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|01|13|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|01|20|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|01|27|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|ma|1983|01|31|Top 100,8 deel 1}}<br /> {{tr-uitz|di|1983|02|01|Top 100,8 deel 2}}<br /> {{tr-uitz|wo|1983|02|02|Top 100,8 deel 3}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|02|03|Top 100,8 deel 4, vanuit Vestingbar}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|02|10|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|02|17|wekelijkse uitzending, o.a. RD's Studiebegeleidingsdienst}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|02|24|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|03|03|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|03|10|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|03|17|duopresentatie Frans+Herman-7 (melig), laatste nieuwsblok met Frans: o.a. bruggetje Calslaan 13, Hakla}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|03|24|Kop van Piet, Hé poppelepee met Raymund, 1e CampusMagazijn met Jeroen, RD’s liveblok met The boys of the law}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|03|31|wekelijkse uitzending, daarna ongeplande nachtuitzending vanaf 7-3 met Frans, Herman-7, Piet}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|04|07|Bluesrockprogramma door Daan, Hee poppelepee met Herman7, ...}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|04|14|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|04|21|wekelijkse uitzending, vanuit Sportcentrum, proefdraaien voor Bata}}<br /> {{tr-uitz|za|1983|04|23|Batavierentwintiguursrace, vanuit Sportcentrum}}<br /> {{tr-uitz|ma|1983|04|25|Verkiezingen, vanuit Soci&amp;euml;teit, forumdiscussie verkiezingen (CaB/RCV?)}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|04|28|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|05|05|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|za|1983|05|07|Euros Triathlon, vanuit Sportcentrum vergaderkamer A}}<br /> {{tr-uitz|di|1983|05|10|Verkiezingen, vanuit Kelder Bastille}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|05|12|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|05|19|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|05|26|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|06|02|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|06|09|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|za|1983|06|11|Nacht van drienerlo, vanuit Sportcentrum vergaderkamer B}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|06|16|Antilliaanse avond door OCASE, vanuit Torenkamer Soci&amp;euml;teit}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|06|23|laatste uitzending voor zomervakantie, vanuit Vestingbar}}<br /> &lt;br&gt;&lt;center&gt;''* * * zomervakantie * * *''&lt;/center&gt;<br /> {{tr-uitz|ma|1983|08|15|Introduxy, vanuit Kleine Zaal Vrijhof, presentatie uit hal BB, HA-MED, Caf&amp;eacute;}}<br /> {{tr-uitz|di|1983|08|16|Introduxy, vanuit Kleine Zaal Vrijhof}}<br /> {{tr-uitz|wo|1983|08|17|Introduxy, vanuit Kleine Zaal Vrijhof}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|08|18|Introduxy, vanuit Kleine Zaal Vrijhof}}<br /> {{tr-uitz|vr|1983|08|19|Introduxy, vanuit Kleine Zaal Vrijhof}}<br /> {{tr-uitz|zo|1983|08|21|Introduxy, vanuit Kleine Zaal Vrijhof}}<br /> {{tr-uitz|ma|1983|08|22|Introduxy, vanuit Kleine Zaal Vrijhof}}<br /> {{tr-uitz|di|1983|08|23|Introduxy, vanuit Kleine Zaal Vrijhof}}<br /> {{tr-uitz|wo|1983|08|24|Introduxy, vanuit Kleine Zaal Vrijhof}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|08|25|Introduxy, vanuit Kleine Zaal Vrijhof}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|09|01|o.a. Nieuws: vervanging telefooncentrale; eerste Tosti}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|09|08|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|09|15|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|09|22|flatuitzending Wbw 385}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|09|29|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|10|06|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|10|13|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|10|20|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|10|27|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|di|1983|11|01|dve/mso?}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|11|03|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|11|10|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|11|17|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|11|24|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|12|01|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|12|08|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|12|15|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|12|22|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1983|12|29|wekelijkse uitzending}}<br /> |}<br /> <br /> ==1984==<br /> '''56 uitzendingen''' (241-296)<br /> {|<br /> {{tr-uitz|do|1984|01|05|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|01|12|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|01|19|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|01|26|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|ma|1984|01|30|Top 100,8 deel 1 - bij Snah, Nacht van Bico}}<br /> {{tr-uitz|di|1984|01|31|Top 100,8 deel 2 - vanuit Vestingbar}}<br /> {{tr-uitz|wo|1984|02|01|Top 100,8 deel 3 - eerste uitzending bij Ina}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|02|02|Top 100,8 deel 4 - bij Ina}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|02|09|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|02|16|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|02|23|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|03|01|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|03|08|Kop van Dinand}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|03|15|Tosti, Hee Poppelepee met Herman7, afscheid Rudolf met CampusMagazijn}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|03|22|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|vr|1984|03|23|ESTD, vanuit Vrijhof Kleine Zaal}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|03|29|flatuitzending Calslaan 24}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|04|05|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|04|12|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|04|19|flatuitzending Calslaan 18}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|04|26|wekelijkse uitzending vanuit Sportcentrum, proefdraaien voor Bata}}<br /> {{tr-uitz|za|1984|04|28|Batavierentwintiguursrace, vanuit Sportcentrum}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|05|03|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|05|10|wekelijkse uitzending, vanuit Torenkamer Soci&amp;euml;teit}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|05|17|Tosti; enig nieuws door H7; discussie lijsttrexters HR}}<br /> {{tr-uitz|za|1984|05|19|Nacht van Drienerlo, vanuit Sportcentrum vergsdeerkamer A}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|05|24|discussie RCV-lijsttrekkers, bij Ina}}<br /> {{tr-uitz|di|1984|05|29|Verkiezingen, vanuit Kelder Bastille}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|05|31|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|06|07|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|06|14|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|06|21|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|06|28|laatste uitzending voor zomervakantie}}<br /> &lt;br&gt;&lt;center&gt;''* * * zomervakantie * * *''&lt;/center&gt;<br /> {{tr-uitz|wo|1984|08|15|Introduxy, vanuit kleine zaal Vrijhof, presentatie deels uit hal BB}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|08|16|Introduxy, vanuit kleine zaal Vrijhof, presentatie deels uit WB C-101 (college vlottenbouw prof. vd Kroonenberg}}<br /> {{tr-uitz|vr|1984|08|17|Introduxy, vanuit kleine zaal Vrijhof}}<br /> {{tr-uitz|zo|1984|08|19|Introduxy, vanuit kleine zaal Vrijhof, o.a. kerkdienst uit Audiozaal en live muziek uit Openluchttheater (in stereo)}}<br /> {{tr-uitz|ma|1984|08|20|Introduxy, vanuit kleine zaal Vrijhof}}<br /> {{tr-uitz|di|1984|08|21|Introduxy, vanuit kleine zaal Vrijhof}}<br /> {{tr-uitz|wo|1984|08|22|Introduxy, vanuit kleine zaal Vrijhof}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|08|23|Introduxy, vanuit kleine zaal Vrijhof}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|08|30|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|09|06|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|09|13|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|09|20|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|09|27|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|10|04|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|10|11|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|10|18|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|10|25|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|11|01|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|11|08|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|11|15|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|11|22|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|11|29|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|do|1984|12|06|flatuitzending Campuslaan 39 (voortijdig einde om ca. 22.00 uur)}}<br /> |}<br /> <br /> ==1985==<br /> {| <br /> {{tr-uitz|ma|1985|01|28|Top 100,8 deel 1}}<br /> {{tr-uitz|di|1985|01|29|Top 100,8 deel 2}}<br /> {{tr-uitz|wo|1985|01|30|Top 100,8 deel 3}}<br /> {{tr-uitz|do|1985|01|31|Top 100,8 deel 4}}<br /> {{tr-uitz|do|1985|04|18| (check datum..)}}<br /> {{tr-uitz|za|1985|04|27|Batavierentwintiguursrace}}<br /> {{tr-uitz|wo|1985|05|15|Bezetting BB-gebouw}}<br /> &lt;br&gt;<br /> {{tr-uitz|di|1985|08|27?|Introduxy, met nieuws, protestafette, RTrans}}<br /> {{tr-uitz|wo|1985|08|28?|Introduxy (laatste dag)}} <br /> {{todo|(NB. het overzicht van dit jaar is niet compleet)}}<br /> |}<br /> <br /> ==1986==<br /> {| <br /> {{tr-uitz|do|1986|02|06|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|ma|1986|02|10|Campus Top 100 (Top 95+5) deel 1}}<br /> {{tr-uitz|di|1986|02|11|Campus Top 100 (Top 95+5) deel 2}}<br /> {{tr-uitz|wo|1986|02|12|Campus Top 100 (Top 95+5) deel 3}}<br /> {{tr-uitz|do|1986|02|13|Campus Top 100 (Top 95+5) deel 4}}<br /> {{tr-uitz|za|1986|04|26|Batavierentwintiguursrace}}<br /> {{tr-uitz|wo|1986|11|26|Flatuitzending Calslaan 3-2}}<br /> {{tr-uitz|wo|1986|12|03|wekelijkse uitzending, o.a. Sinterklaas}}<br /> |} <br /> {{todo|(NB. het overzicht van dit jaar is niet compleet)}}<br /> <br /> ==1987== <br /> {|<br /> {{tr-uitz|wo|1987|03|04|wekelijkse uitzending, nogal vroeg gestaakt wegens technische storing}} <br /> {{tr-uitz|wo|1987|03|11|wekelijkse uitzending, geheel van band (i.v.m. ALV VCD)}} <br /> {{tr-uitz|wo|1987|03|18|Flatuitzending Wbw 385 Rechts (tot 5 uur 's ochtends)}} <br /> {{tr-uitz|za|1987|04|25|Batavierentwintiguursrace}}<br /> &lt;br&gt;<br /> {{tr-uitz|wo|1987|06|??|wekelijkse uitzending, vanaf het dak van Wbw 387}}<br /> {{tr-uitz|wo|1987|10|07|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|wo|1987|10|21|wekelijkse uitzending}}<br /> {{tr-uitz|wo|1987|10|28|o.a. DUN over anti-Deetman-axys}}<br /> {{tr-uitz|wo|1987|11|26|wekelijkse uitzending met D-J}}<br /> {{tr-uitz|ma|1987|11|30|speciale uitzending rond Politiek Cafe in de Bastille}}<br /> {{tr-uitz|wo|1987|12|02|laatste uitzending op woensdagavond, vlak na Deetmonstratie; Candleluid met Glyer en Splunt}}<br /> {{tr-uitz|do|1987|12|03|presentatie o.a. Herman-7; 1e keer weer op donderdag vanuit kleintje Vestingbar, over anti-Deetman-axys, met o.a. interviews decaan Ham en KPS-er Frank Vrolijks}}<br /> |} <br /> {{todo|(NB. het overzicht van dit jaar is niet compleet)}}<br /> <br /> ==1988== <br /> {|<br /> {{tr-uitz|do|1988|03|17|wekelijkse uitzending}} <br /> {{tr-uitz|do|1988|03|24|wekelijkse uitzending}} <br /> {{tr-uitz|do|1988|03|31|wekelijkse uitzending}} <br /> <br /> {{tr-uitz|za|1988|04|23|Batavierentwintiguursrace}}<br /> &lt;br&gt;<br /> {{tr-uitz|ma|1988|08|15|Introduxy (R-DIG 1988) pink}}<br /> {{tr-uitz|di|1988|08|16|Introduxy (R-DIG 1988) wit}}<br /> {{tr-uitz|wo|1988|08|17|Introduxy (R-DIG 1988) geel}}<br /> {{tr-uitz|do|1988|08|18|Introduxy (R-DIG 1988) paars}}<br /> {{tr-uitz|vr|1988|08|19|Introduxy (R-DIG 1988) zwart}}<br /> {{tr-uitz|za|1988|08|20|Introduxy (R-DIG 1988) rood}}<br /> {{tr-uitz|zo|1988|08|21|Introduxy (R-DIG 1988) groen}}<br /> {{tr-uitz|ma|1988|08|22|Introduxy (R-DIG 1988) blauw}}<br /> {{tr-uitz|di|1988|08|23|Introduxy (R-DIG 1988) zilver}}<br /> {{tr-uitz|wo|1988|08|24|Introduxy (R-DIG 1988) goud}}<br /> {{tr-uitz|do|1988|08|25|Introduxy (R-DIG 1988) grijs}}<br /> {{tr-uitz|??|1988|08|??|Introduxy: Heavy Deuntjes met Splunt, Glyer en Reflud&lt;br&gt;''NB dit is een van bovenstaande uitzendingen, nog uitzoeken welke, mogelijk vrijdag 19-08!''}}<br /> {{tr-uitz|do|1988|11|03|Een goed begin, Hee Popellepee met Raymund, nieuws met Paul, Candleluid Metallica special met Splunt en Glyer}}<br /> |} <br /> {{todo|(NB. het overzicht van dit jaar is niet compleet)}}<br /> <br /> ==1989== <br /> {| <br /> {{tr-uitz|za|1989|04|22|Batavierentwintiguursrace}}<br /> |}<br /> {{todo|(NB. het overzicht van dit jaar is niet compleet)}} <br /> ==1990== <br /> {| <br /> {{tr-uitz|wo|1990|01|31|10 jaar RD (eerste uitzending via de kabel)}}<br /> <br /> {{tr-uitz|za|1990|04|28|Batavierentwintiguursrace}}<br /> |} <br /> {{todo|(NB. het overzicht van dit jaar is niet compleet)}} <br /> ==1991==<br /> {| <br /> {{tr-uitz|za|1991|04|27|Batavierentwintiguursrace}}<br /> |} <br /> {{todo|(NB. het overzicht van dit jaar is niet compleet)}}<br /> ==1992== <br /> {| <br /> {{tr-uitz|zo|1992|04|26|Batavierentwintiguursrace}}<br /> |} <br /> {{todo|(NB. het overzicht van dit jaar is niet compleet)}}<br /> ==1993== <br /> {| <br /> |} <br /> {{todo|(NB. het overzicht van dit jaar is niet compleet)}}<br /> ==1994== <br /> {| <br /> |} <br /> {{todo|(NB. het overzicht van dit jaar is niet compleet)}}<br /> ==1995== <br /> {|<br /> {{tr-uitz|do|1995|11|23|Mixed up in Wonderland}}<br /> {{tr-uitz|ma|1995|11|27|Bezigheidstherapie (?), Planet of sound}} <br /> {{tr-uitz|di|1995|11|28|Grindpad, Hashasj}} <br /> {{tr-uitz|wo|1995|11|29|2 bier en 1 melk, CandleCool+}} <br /> {{tr-uitz|do|1995|11|30|Mixed up in Wonderland}} <br /> {{tr-uitz|do|1995|12|14|Mixed up in Wonderland}} <br /> {{tr-uitz|ma|1995|12|18|Hardcore Business}} <br /> {{tr-uitz|di|1995|12|19|Grindpad, Ranja Radio}} <br /> {{tr-uitz|wo|1995|12|20|Paul2, CandleCool+}} <br /> {{tr-uitz|do|1995|12|21|Mixed up in Wonderland}} <br /> |} <br /> {{todo|(NB. het overzicht van dit jaar is niet compleet)}}</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Inventaris:_apparatuur&diff=749 2008-08-15T22:23:10Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>Zelfgebouwde, gemodificeerde, of anderszins memorabele apparaten en kastjes...<br /> <br /> ''Voor uitgebreide omschrijving + foto doorverwijzen naar aparte pagina''<br /> <br /> Zie ook [[:Categorie:apparatuur]]<br /> <br /> {| border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot;<br /> |'''Apparaat'''||'''Van wie / bouwer'''||'''Waar nu / nu'''||'''Omschrijving''' <br /> |-<br /> |[[Drienerlo-deck]]||PCV-&gt;RD||?? ||Aristona EW5504 tapedeck (Frans heeft alleen het klepje voor de koppen)<br /> |-<br /> |KCB RD||RD/Gerard e.a.||'''onbekend'''||Eerste mengpaneel van RD zelf, type [[KCB78]], gebruikt voor reguliere uitzendingen, schuin oplopend met lichte zijplanken<br /> |-<br /> |Mathewsson||Rudi?||???||Tijdens Bata 86: een kastje &quot;waardoor het geluid nog beter zou klinken&quot; ??? [[Afbeelding:198604260145-Rudolf-Mathewsson.mp3]]<br /> |-<br /> |Mengpaneel, houten||Frans||Frans 200706||Crèpetape met 28x afblijven! van Bata84 zit er nog op<br /> |-<br /> |[[Links/Rechts kastje]]||Rudolf||Rudolf?||Zeepdoosje met daarin schakelaartjes zodat je met een Revox A77 een L-R montage kan maken.<br /> |-<br /> |[[Tipper]]||Rudi||Wijnand 200706||Kast om repokanalen in de uitzending te krijgen, met printplaat-tiptoetsen<br /> |-<br /> |Voorafluisterschakelpaneel||Rudi||Wijnand 200706||platte kast voor voorafluistering van repokanalen; houten knoppen <br /> |-<br /> |Stereocoder||Rob||Paul 200706||Stereocoder met ingebouwde [[Complexer]] (op aparte uitgang); in [[Teleac-koffertje]]<br /> |-<br /> |Telefoonstuurkastje||Rolf?||Paul 200706||[[Telefoonstuurkastje]] met [[lijncorrexy]] voor [[complex signaal]]; in [[Teleac-koffertje]]<br /> |-<br /> |[[Wortel-logica|&amp;#x221A;logica]]||Blex||Paul 200706||schakelkastje tussen bakkies en autotelefoon, voor in [[Batabus]], vanaf 1985?<br /> |-<br /> |[[Possibilizer]] (I)||Rudi||Rudi?||Mengpaneel met onvermoede mogelijkheden (gegroeid)<br /> |-<br /> |[[Possibilizer]] (II)||Rudi||Rudi?||Mengpaneel met nog meer onvermoede mogelijkheden (ontworpen)<br /> |-<br /> |KCB VCD||Gerard e.a.||'''onbekend'''||[[KCB78]]-Mengpaneel voor VCD-studio, plat met notenhouten ombouw, later verkocht/geschonken aan RD(/SOF?)<br /> |-<br /> |veldcompaneel||PeterD||'''onbekend'''||voorafluistermengpaneel voor veldcommunicator, open design<br /> |-<br /> |intercom||Rudi||Rudi??||intercomblikjes met stippen en computertoetsen<br /> |-<br /> |Telefoonkastje||Hans|| ||oorspronkelijke [[telefoonkastje]] met zwarte kiesschijf en 1e [[lijncorrexy]]-schakeling<br /> |-<br /> |Telefoonkastje||Rolf||Rolf 200706||[[telefoonkastje]] met opzetkiesschijf en kiesknopje; bevat 2 toestellen; defect<br /> |-<br /> |Telefoonkastje||Frans||Frans 200706||inclusief mengpaneel (2x lijn, 1x mic)<br /> |-<br /> |[[Verzwakkertje]] ||Frans||Frans 200706||printje met potmeters voor verzwakken signaal live concerten<br /> |-<br /> |&amp;#x221A;bnica||Frans||SOF??||een van de vele [[Wortel-bnica|&amp;#x221A;bnica]]'s, deze heb ik eind jaren 80 achter gelaten als bruikleen <br /> |-<br /> |Gosse-schakelaar||Gosse||?||zeer simpel telefoonkastje (schakelaar met trafo)<br /> |-<br /> | || || ||<br /> |}<br /> <br /> Verder is er nog:<br /> @Paul<br /> zendplank met<br /> voeding (Rolf),<br /> telefoonkastje telefoonopnemer (Peter?),<br /> pilootdetexy (Rolf),<br /> [[decomplexer]] (Paul),<br /> zender (Paul?),<br /> harmonischenfilter met zuigkring (Paul)<br /> plastic overkapping is weggegooid<br /> <br /> @vernietigd/verkocht via Domeinen:<br /> oude zendkast Hamworthy (Rolf) met<br /> voeding (Rolf??),<br /> telefoonkastje met telefoonopnemer (?),<br /> [pilootdetexy, of hadden we dat nog niet? (Rolf?),]<br /> zender (Pieter??)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Decomplexer&diff=991 2008-08-15T22:18:49Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>'''Decomplexer''':<br /> [[Category:Woordenboek]]<br /> [[Category:Apparatuur]]<br /> Een speciaal soort decoder, vergelijkbaar met een stereodecoder, die een aan de studiokant door een [[Complexer]] gemaakt [[complex signaal]] aan de zenderkant weer omzet in een gewoon stereo multiplex signaal.<br /> <br /> Ontwerp en bouw Paul.<br /> De termen zijn van Blex (1984).</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Complexer&diff=1009 2008-08-15T22:18:18Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>'''Complexer''':<br /> [[Category:Woordenboek]]<br /> [[Category:Apparatuur]]<br /> Een speciaal soort stereocoder, die het zogeheten multiplex-signaal dat tussen circa 50 Hz en 53 kHz ligt, spiegelt ten opzichte van de 38 kHz hulpdraaggolf, zodat het complete stereospectrum zonder veel schade door een [[Campuslijn]] kan worden gestuurd.<br /> <br /> Het spectrum dat uit de Complexer komt werd door Blex een &quot;[[complex signaal]]&quot; genoemd.<br /> <br /> Het prototype van de Complexer was [##volgens info Rolf] een schakelcoder op twee Veroboardjes. De definitieve Complexer gebruikte dezelfde schema's als die in de [[stereocoder van Rob]]. [##Paul kan de techniek in meer detail uitleggen] <br /> <br /> Paul was verantwoordelijk voor het ontwerp en de bouw van de Complexer en natuurlijk de [[Decomplexer]], die er aan de zenderkant weer een gewoon multiplex-signaal van maakt.<br /> <br /> De termen zijn van Blex (1984).</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Complex_signaal&diff=1011 2008-08-15T22:07:15Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>'''Complex signaal''':<br /> [[Category:Woordenboek]]<br /> Een stereo multiplex-signaal, dat gespiegeld is ten opzichte van de 38 kHz hulpdraaggolf. Hierdoor kan het complete stereospectrum zonder veel schade door een [[Campuslijn]] worden gestuurd.<br /> Het signaal wordt gemaakt door de [[Complexer]].<br /> <br /> Het multiplex-signaal, het spectrum dat uit een standaard stereocoder komt, ziet er zo uit (pre&amp;euml;mfase niet aangegeven):<br /> <br /> monosignaal verschilsignaal DZB gemoduleerd op onderdrukte draaggolf<br /> 0 15 15 0 0 15 kHz (audio)<br /> _______________ _______________ _______________ <br /> / \ / \ / \<br /> | | | | | |<br /> | [L+R] | ! | [L-R] |.| [L-R] |<br /> 0 15 19 23 38 53 kHz<br /> ^ ^ ^<br /> piloot carrier hoogste frequentie<br /> <br /> Het complexe signaal, het spectrum dat uit de [[Complexer]] komt, ziet er zo uit:<br /> <br /> DZB gemoduleerd verschilsignaal monosignaal<br /> 15 0 0 15 15 0 kHz (audio)<br /> _______________ _______________ _______________ <br /> / \ / \ / \<br /> | | | | | |<br /> ...ongebruikt... | [L-R] |.| [L-R] | ! | [L+R] |<br /> 0 15 19 23 38 53 57 61 76 kHz<br /> ^ ^ ^ ^<br /> laagste frequentie carrier piloot hoogste frequentie<br /> <br /> De termen zijn van Blex (1984).</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Doorprikken&diff=985 2008-08-05T21:14:16Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>'''Doorprikken''':<br /> Binnenkomende signalen ontvangen en doorsturen, mobiel of vanaf een vast [[doorprikpunt]]. Dit gebeurt door de signalen op een andere frequentie te relayeren (bijv. via 2 meter of autotelefoon) of met behulp van een [[telefoonkastje]] via een vaste telefoonlijn door te sturen.<br /> <br /> [[category:woordenboek]]</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Cityhopper&diff=2 2008-08-05T21:08:40Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>'''CityHopper''': auto die tijdens de [[Bata]] de start en alle restartpunten aandoet om reportages per vaste telefoon [[doorprikken|door te prikken]] naar de studio. Hierdoor kan in combinatie met het reportagebusje (met autotelefoon) de gehele route beter gecoverd worden zonder in logistieke of tijdsproblemen te komen.<br /> <br /> Sinds 198?.<br /> [[category:woordenboek]]</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Wortel-asboor&diff=165 2008-08-05T21:00:57Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>'''&amp;radic;asboor''' (spreek uit: wortel-asboor): Zwengelvoeding bestaande uit een wasmachinemotor gekoppeld aan een handboor, waarmee je zelfs op de meest vreemde plaatsen nog kon solderen, reportages uitzenden of radio luisteren.<br /> <br /> Oorspronkelijk gebouwd door Paul omdat er te weinig kleine accu's waren; positief neveneffect was een hoop bekijks onderweg.<br /> <br /> Term van Blex? (1985?)<br /> <br /> Zie ook: [[wortel-isboor]]<br /> [[categorie:apparatuur]]<br /> [[categorie:woordenboek]]</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Halle&diff=789 2008-08-05T20:23:22Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div># Gehucht in de Achterhoek.<br /> # Inrit van weiland nabij Halle (1.), langs de lopersroute van de [[Bata]], sinds 1984 vaste standplaats ([[doorprikpunt]]) van het RD-busje tijdens de ochtendetappe. Ook wel bekend als &quot;the middle of nowhere&quot;.&lt;br/&gt;De eerste lopers komen hier rond tien over acht langs.<br /> <br /> [[category:woordenboek]]</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Doorprikpunt&diff=983 2008-08-05T20:13:42Z

<p>Rolf: correxys/aanvullingen</p> <hr /> <div>'''Doorprikpunt''':<br /> Vaste standplaats waar signalen die worden uitgezonden met apparatuur<br /> met een relatief klein bereik, worden [[doorprikken|doorgeprikt]] (gerelayeerd) naar Drienerlo.<br /> <br /> Met meer en minder succes ingezet tijdens de [[Batavierentwintiguursrace]].<br /> <br /> Bij Bata81 reed BartFOX met de motoren mee en fungeerde als mobiel relais via 2 meter.<br /> De jaren daarna relayeerden we vanuit het rijdende busje via autotelefoon (1982) en mobilofoon (1983), maar het bereik van die rijdende relais viel meestal tegen.<br /> <br /> Blex kwam daarom op het idee om bij [[Uitzending 19840428|Bata 1984]] het busje op 3 vaste plekken tussen de [[restart]]s op te stellen.<br /> Het eerste doorprikpunt bij [[Zeddam]] was een mislukking omdat de locatie niet vooraf was ge&amp;iuml;nspecteerd en de natte bomen de signalen absorbeerden.<br /> Maar doorprikpunt [[Halle]] was een doorslaand succes.<br /> De plaatsing van de ruim 5 meter lange 27Mc antenne van Blex in<br /> een drassig weiland bij Halle zorgde voor een zendbereik vanaf de motoren<br /> dat bijna het hele traject tussen de restarts (van [[Dinxperlo]] tot [[Barchem]]) besloeg.<br /> Ook het 3e DPP [[Markevelde]] functioneerde goed.<br /> <br /> De reportages werden via de [[Wortel-logica]] doorgeschakeld<br /> naar de geleende autotelefoon.<br /> <br /> [vanaf 1984]<br /> [[category:woordenboek]]</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Plus_en_min_Hengelo&diff=641 2008-07-10T23:05:46Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>[[category:woordenboek]]<br /> '''Plus en min Hengelo''':<br /> een mysterieus signaal (&quot;biestroal&quot;) aan beide kanten op circa 0,9 of 1,2 MHz afstand van de zendfrequentie van bepaalde piraten en amateurs.<br /> <br /> Geen normaal verklaarbaar mengproduct, dus aanvankelijk een raadselachtig verschijnsel. Scherpere filters in de eindtrap hadden nauwelijks effect.<br /> <br /> De oorzaak bleek inwerking van het zendsignaal van de 10 kW middengolfsteunzender Hengelo bij de Kettingbrug op 891 of 1224 kHz. Dit werd opgepikt door de antennecoax en vormde een mengproduct in de eindtrap. De oplossing, die ook werd toegepast bij de RD zenders, bleek een sperfilter (coax stub) voor de frequentie van Hengelo.<br /> <br /> (Hans, 1981; term vooral in gebruik bij de [[Verbindingsploeg]])</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Hoofdpagina&diff=777 2008-07-10T22:39:30Z

<p>Rolf: wat ingekort</p> <hr /> <div>&lt;div align=&quot;right&quot;&gt;[[Afbeelding:rdlogo-36p-digitally-remastered.PNG]]&lt;/div&gt;<br /> <br /> Dit is een wiki over Radio Drienerlo.<br /> <br /> ''Je maakt een [[nieuwe pagina]] door op een bestaande pagina een nieuwe link te plaatsen. Vervolgens klik je op die (rode) link en je kunt de betreffende pagina bewerken. Als je een bijdrage wilt leveren, lees dan eerst even de [[RDWiki:Info|uitgangspunten]]. Op de bijbehorende [[Overleg RDWiki:Info|overlegpagina]] wordt gediscussieerd over deze wiki.''<br /> <br /> Hoe het allemaal begonnen is en wat er daarna gebeurde, wordt (grotendeels chronologisch) beschreven in de [[Geschiedenis]]. Het meeste materiaal gaat over de eerste jaren; bijdragen over latere jaren zijn daarom welkom!<br /> <br /> De [[Lijst van uitzendingen]] kan worden aangevuld met nog niet vermelde uitzendingen. Ook kan je extra informatie toevoegen in de vorm van programma-aankondigingen, tijdschema's, audiofragmenten of verwijzingen daarnaar. Daarnaast is er een beknopt [[Overzicht uitzendingen]] (tot begin 1985).<br /> <br /> De activiteiten van Radio Drienerlo waren onderverdeeld in zogeheten [[De ploegen|ploegen]].<br /> Individuele [[:Category:programma|programma's]] worden ook beschreven, het liefst natuurlijk door de makers zelf. Dus als je programma's op RD hebt gemaakt, ga je gang!<br /> <br /> Zoals elke organisatie had ook RD zijn eigen jargon, uitdrukkingen, afkortingen en kreten. Deze worden uitgelegd in het [[:Category:Woordenboek|RD-Woordenboek]].<br /> <br /> Veel historische dingen die met RD te maken hebben, liggen nu verspreid over de wereld. In de inventaris van [[Inventaris: papieren|papieren]], [[Inventaris: opnamen|opnamen]] en [[Inventaris: apparatuur|apparatuur]] kun je dingen localiseren of toevoegen.<br /> <br /> [[Externe links]] bevat referenties naar sites buiten deze wiki.<br /> <br /> Het is er nog rustig, maar nieuwe dingen bedenken, de achterkant van bierviltjes verfraaien, of gewoon wat kletsen doen we natuurlijk in [[Kleintje Vestingbar]].</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Indyxel&diff=763 2008-07-10T22:27:29Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>'''Indyxel''': een [[indikken|ingedikte]] opname.<br /> [[Category:woordenboek]]</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Indikken&diff=765 2008-07-10T22:17:04Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>'''Indikken''': het op analoge wijze comprimeren van een programma of uitzending, door de muziek weg te laten. Uit een ingedikte opname (ook wel [[indyxel]] genaamd) is het originele programma te reconstrueren, aangenomen dat de gedraaide muziek nog beschikbaar / verkrijgbaar is.<br /> [[category:woordenboek]]</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Wortel-anica&diff=167 2008-07-09T23:30:54Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>=&amp;#x221A;Anica=<br /> Goedkope transistorradio, merk Vanica, met middengolf (AM) en een FM-Air band van 87 tot 134 MHz.<br /> De FM-Air band was te vertrimmen tot 146 MHz zodat de 2 meter amateurband erop te ontvangen was.<br /> <br /> Het apparaat is als eerste zo toegepast door Hans (de oude Radio Drienerlo), die het consequent een &amp;#x221A;Anica noemde omdat hij de V op een wortelteken vond lijken. Niet onterecht.<br /> Daarna hebben ook een paar anderen er een gekocht en op diverse manieren verbouwd (squelch, line out, antennebus). Deze namen de naam over.<br /> <br /> De wortel-reeks werd daarna uitgebreid met andere apparaten, die meestal voordelig waren en na wat zelfwerkzaamheid prima te gebruiken voor een specifiek doel. Of soms als codewoord voor iets geheims...<br /> <br /> [[Afbeelding:Vanica-voor.jpg]]<br /> [[Category:Woordenboek]]<br /> [[Category:Apparatuur]]<br /> ----<br /> Zie ook: [[Wortel-bnica | &amp;#x221A;bnica]], [[Wortel-cnica | &amp;#x221A;cnica]], [[Wortel-sonica | &amp;#x221A;sonica]], [[Wortel-unica | &amp;#x221A;unica]]</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Geschiedenis/1983/Verkiezingen&diff=801 2008-06-25T23:02:57Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>Terwijl Herman7 en consorten zich op de [[uitzending 19830507|Triathlon]] gestort hadden, waren Piet, Frans en Rudolf de volgende uitzending aan het voorbereiden: de verkiezingsuitzending, die op [[uitzending 19830510|dinsdag 10 mei]] zou gaan plaatsvinden.<br /> <br /> &lt;br/&gt;Op die dag ging de droom van Frans, hoe een uitzending van een campusomroep er eigenlijk uit zou moeten zien, vrijwel in vervulling. Van 's morgens vroeg tot 's avonds laat een zeer afwisselend programma, waar een heleboel mensen aan meewerkten, en wat ook goed beluisterd en gewaardeerd werd.<br /> <br /> Zoals voorgaande jaren kon men voor de verkiezingen van Hogeschoolraad en Campusbestuur (of heette het al Raad voor de Campusvoorzieningen?) zijn of haar stem per post uitbrengen, maar ook kon men op de ochtend van de verkiezingsdag zelf de stembiljetten in een stembus in de hal van het BB-gebouw deponeren.<br /> Daarom was het idee om de uitzending op 10 mei 's morgens om een uur of tien te beginnen, en tot de stembus om 12 uur sloot wat reportages te brengen vanuit het BB-gebouw, gesprekken met 'last-minute'-stemmers, en opwekkingen om alsnog te gaan stemmen.<br /> &lt;!--uitleg bb, poststemmen--&gt;<br /> Na het sluiten van de stembus zou het reportageteam zich dan verplaatsen naar een kamer elders in BB, om live verslag te doen van het tellen van de stemmen, en om de uitslag, zodra die er was, rechtstreeks mede te delen.<br /> <br /> Alle afdelingen (met uitzondering van Informatica) hielden op dezelfde dag afdelingsraadverkiezingen, en hen zou gevraagd worden de uitslag daarvan naar de studio door te bellen.<br /> <br /> Als alle uitslagen bekend waren, in de loop van de middag, zou de uitzending enige uren worden onderbroken tot zeven uur 's avonds. Een uur eerder dan &quot;gebruikelijk&quot; voor het traditionele verkiezingscaf&amp;eacute; in de Kelder van de Bastille (dat als altijd om acht uur zou beginnen),<br /> want er was meer te doen die avond. Om zeven uur zou een speciale basketballwedstrijd beginnen tussen Tekon Arriba en een VIP-team, waarin onder meer Mart Smeets mee zou spelen. Later op de avond zou Smeets in de Soci&amp;euml;teit een lezing houden over sportjournalistiek. Bovendien was er ook nog een popconcert in de Vrijhof met de groep Vandenberg. Een drukke dag derhalve, en de kans op een afwisselend programma.<br /> <br /> Rudolf benaderde de afdelingsraden, die stuk voor stuk bereid waren om mee te werken en de uitslagen door te bellen.<br /> Piet regelde de personele bezetting (presentatoren, technici), en begon met de voorbereiding van een tussendemiddag-programma, dat hij zelf zou presenteren, met allerlei &quot;non-verkiezings&quot;-actualiteiten, afgewisseld met muziek.<br /> Frans nam contact op met de Bastille, om te vragen of we de hele dag in de Kelder konden zitten met onze studio. 's Avonds zou RD dan ook de muziek verzorgen bij het verkiezingscaf&amp;eacute; - de muziek die ook de uitzending in ging. <br /> Na enig sputteren door het hoofd Restauratieve Voorzieningen &lt;!--Zegers--&gt; bleek dit wel te kunnen - als de schoonmakers maar geen last van ons zouden hebben 's morgens.<br /> Verder regelde hij telefoons en andere toestemmingen in de Bastille en het BB-gebouw om de reportages te kunnen doen plaatsvinden.<br /> <br /> De Kelderbar had zelf alleen een telefoontoestel van de Bastille-huistelefooninstallatie. We moesten dus elders in de Bastille telefoons gebruiken.<br /> Als uitgaande lijn werd het toestel van Vivaan gebruikt, na toestemming van Johan &lt;!--L--&gt; van de christelijke studentenvereniging Alpha, die Vivaan als soci&amp;euml;teit in gebruikt had. Verder hadden we een inkomende lijn nodig voor de reportages uit BB, en nog een voor de uitslagen van de afdelingsraden, en voor de sportwedstrijd 's avonds.<br /> Het toestel van het restaurant (2929), dat vroeger vaak gebruikt werd, was nu minder geschikt, omdat de bel daar blijft overgaan, en we het toestel nu nodig hadden op tijden dat het restaurant geopend was. Daarom besloten we om overdag het Soci&amp;euml;teitsnummer te gebruiken (tot half vijf is de soos gesloten), en verder het nummer van het caf&amp;eacute;. Het caf&amp;eacute;nummer was voor de &quot;vaste&quot;lijnen (BB, Sportcentrum), en het soosnummer voor uitslagen, andere informatie en &quot;notruf&quot;. <br /> <br /> Maandagavond laat (na een lezing van Frits Visser van STAD Radio Amsterdam in het kader van de [[Studiereis Engeland|Engelandreis]] van de VCD) gingen Piet en Frans naar de Bastille om alvast de draden te trekken naar de diverse telefoons. <br /> Toen Rolf na afloop van de uitzending zag hoe de uitgaande lijn aangesloten was, griezelde hij van de ontzettend dunne krokodillensnoertjes waar de hele uitzending van af gehangen had...<br /> <br /> Terwijl Piet (en ???) dinsdagochtend vroeg begonnen met de opbouw van de studio in de Kelder, toog Frans naar het BB-gebouw om daar een [[telefoonkastje]] aan te sluiten. Het 'bezoekers'-toestel in de hal van BB bleek niet opengesloopt te kunnen worden wegens een afgebroken schroef (?). Volgens Rolf was dit sinds de afgelopen introduxy het geval, na de verbinding met het carillion.<br /> Maar de portier van BB bood aan om zijn eigen telefoon voor dit doel beschikbaar te stellen (&quot;er belt anders toch niemand&quot;).<br /> &lt;br/&gt;Tegen tien uur was Frans weer terug bij de Kelder, en reed daar voor de deur&lt;sup&gt;[1]&lt;/sup&gt; prompt zijn band lek.<br /> &lt;br/&gt;Het lukte niet om vanuit de studio contact te krijgen met de zender (?..) en daarom leende Frans de fiets van Piet om aan &quot;de andere kant&quot; op onderzoek uit te gaan. Helaas trof hij een gesloten deur aan, en het vermoeden ontstond dat de bewoners vertrokken waren zonder een zekere stekker in een stopcontact te doen. &lt;!--w&amp;e--&gt; Rond half elf had hij eindelijk een bewoner in bezit van een sleutel gevonden. Snel terug, de stekker er in, en weer naar de Kelder. En om het spreekwoord &quot;een ongeluk komt nooit alleen&quot; te bewijzen reed hij op weg naar de kelder ook Piets band lek.<br /> <br /> In de kelder aangekomen draaide hij in de haast om contact te maken een verkeerd nummer, maar dat bleek mooi uit te komen: aan de andere kant van de lijn hing PietIJ, zodat Frans gelijk kon vragen om de uitzending aan te kondigen op de mensa-menulijn! Rond kwart voor elf was het dan zo ver: de pauzepingel klonk in de ether, de uitzending was begonnen.<br /> <br /> {{todo|zie ingedikte archiefband + foto cagids gbj frank + ...}}<br /> &lt;!--cagidsp171--&gt;<br /> &lt;!--draaiboek e.d. aant in map hr-cab 13 mei; vgl uitslagen finnish jury--&gt;<br /> &lt;!-- adje vdb tudemi, smeets op rd voor lezing, was hier carel dunbröd? --&gt;<br /> <br /> ____<br /> &lt;br/&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; In tegenstelling tot wat de naam suggereert, was de Kelder van de Bastille op de begane grond.</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=De_Verbindingsploeg&diff=993 2008-06-23T22:47:08Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>''Dit verhaal is waarheidsgetrouw. Het is niet de volledige waarheid.''<br /> ''Die kost te veel leugens en verdriet. Dat wil ik niet.''<br /> -- Rob Out in Veronica, een jaar later<br /> <br /> <br /> <br /> ==De beginperiode==<br /> === Een geheimzinnig zootje... ===<br /> <br /> Was er een scheiding tussen de VCD en Radio Drienerlo, de kloof tussen<br /> de 'gewone' RD-medewerker en de geheimzinnige 'HF-ploeg' werd nog sterker<br /> gehandhaafd.<br /> Eigenlijk was het de bedoeling, dat voor de gewone medewerker de HF-ploeg<br /> niet bestond. &quot;Er is een ploegje mensen dat ervoor zorgt dat de programma's<br /> worden uitgezonden&quot;.<br /> <br /> Op een klein aantal nieuwsgierige mensen na, was de gemiddelde radiomaker<br /> inderdaad helemaal niet geinteresseerd in de plaats van de zender, of wie<br /> daar nou achter staken.<br /> Frans, die bijna alles wist, deed naar buiten toe vaak of z'n neus bloedde.<br /> <br /> Wel wisten een aantal mensen uit de kennissenkring van Frans, welke<br /> gezichten er bij de HF-ploeg hoorden.<br /> Anderen dachten het te weten.<br /> We stonden dan ook nog wel 's ontspannen op donderdagmiddag op het dak van<br /> een campusflat de antenne uit te richten, als Harm ons vanaf de fiets<br /> toeschreeuwde: &quot;O ja, het is weer donderdag, he?&quot;.<br /> Wat overigens geen aanleiding was om de plaats nog op het laatste moment te<br /> veranderen, want we gingen er maar vanuit dat de meeste campusbewoners te<br /> vertrouwen waren.<br /> Zo waren we er eigenlijk ook vast van overtuigd dat er meteen gewaarschuwd<br /> zou worden als een bewoner iets verdachts (een auto van de Radio Controle<br /> Dienst bijvoorbeeld) zou zien.<br /> Dit was immers ook de gangbare praktijk als de Dienst Omroep Bijdragen<br /> op televisiejacht ging.<br /> <br /> === De Campusrepeater ===<br /> <br /> In de maanden voordat RD begon [##maar misschien ook al veel eerder nav het<br /> oppakken van de Bereboot (?)] hadden we onder de techneuten [## met Frans<br /> erbij? Ja.] regelmatig idee&amp;euml;n om een 3-meter<br /> relaiszender op een hoge, min of meer openbare plek neer te zetten en<br /> ervoor te zorgen dat de verschillende voormalige campuspiraten die zender<br /> via een laagvermogen straalverbinding konden aanstralen. [##Waarschijnlijk<br /> was dit toch niet zo sterk RD-gerelateerd, want het staat me bij dat we<br /> ook locaties als flats in Deppenbroek en Klein Driene overwogen, dat Jan<br /> en ook de Firma vaak bij de discussies aanwezig waren].<br /> <br /> Maar niet alleen bij een paar piraten leefde het idee,<br /> dat RD niet kon beginnen zonder zo'n relaiszender op een hoge plek,<br /> ook Robert had die mening.<br /> Maar hij kon die maar moeilijk voor zich houden.<br /> Geregeld zei hij: &quot;als 'p werkt&quot;, &quot;als _UP_ werkt&quot;, dan zitten we goed.<br /> Bij voorkeur deed hij dat luid genoeg en waar buitenstaanders bij waren.<br /> Daarbij klaarblijkelijk hopend dat iemand zou vragen wat UP was,<br /> zodat hij interessant-geheimzinnig kon zeggen dat hij daar niets over<br /> mocht zeggen...<br /> <br /> === De werkwijze ===<br /> <br /> Er was in de begindagen een soort automatische rolverdeling binnen RD,<br /> maar dat had ook met de beschikbare tijd te maken.<br /> De HF-ploeg bemoeide zich dus niet met de programma-inhoud, maar stortte<br /> zich helemaal op het vinden van technische oplossingen voor de toekomst,<br /> met natuurlijk wel iedere week de druk dat het donderdagavond weer moest<br /> werken. Experimenten met de bestaande apparatuur moesten dan ook altijd<br /> heel voorzichtig worden uitgevoerd. Geld en tijd om helemaal iets nieuws te<br /> bouwen was er echter ook meestal niet.<br /> <br /> En die hele ploeg bleek, met al die hobbyisten, ook nauwelijks te plannen<br /> of te sturen.<br /> Vaak tot frustratie van Rolf, die er als zelfbenoemd hoofd van de<br /> HF-ploeg maar moeilijk aan kon wennen dat er niet 'gewoon' gebeurde wat er<br /> in het belang van het ideaal van een campusomroep moest gebeuren.<br /> Tegelijk had ie zelf ook geen geduld voor het bouwen van gedegen en<br /> stabiele apparaten.<br /> <br /> Eigenlijk experimenteerde iedereen gewoon met wat ie leuk vond, en als<br /> daar wat uitkwam dan was het soms toevallig nog toepasbaar ook.<br /> Later bleek deze extreme bottom-up ontwikkelmethode, waarbij niet alleen<br /> het hoe maar ook het wat door persoonlijke voorkeur werd bepaald, zijn nut<br /> te bewijzen doordat nieuwe mogelijkheden werden verkend zonder dat vooraf<br /> de behoefte daaraan was vastgesteld.<br /> En dat bleek verrassend vaak tot goede uitkomsten te leiden.<br /> <br /> === Verbindingsapparatuur in de beginperiode ===<br /> <br /> In de eerste uitzending, en nog heel lang daarna, werd [##toch?] de<br /> stereocoder van Pieter gebruikt.<br /> [##die zwarte plastic bak waarop later 2 potmeters als 'fade over mixer'<br /> werden bevestigd, staat me bij]<br /> Pieter had daarnaast veel werk besteed aan het bouwen van een zender, maar<br /> deze bleek niet te voldoen. [##niet stabiel genoeg? niet genoeg vermogen?].<br /> Dus werd die van Hans, een heel betrouwbaar apparaat, maar 'tijdelijk'<br /> op de donderdagen ingezet.<br /> Snel bleek dat Hans meestal niet meer de moeite nam om 'm na de uitzending<br /> weer los te koppelen en mee te nemen.<br /> Effectief had Hans dus geen zender meer thuis en baalde daar af en toe<br /> stevig van.<br /> <br /> Er moest wel 's wat gebeuren,<br /> Dus werd er een HF-ploeg bespreking gehouden bij Rolf op Campuslaan 39.<br /> <br /> De zender van Hans was een van de hoofdonderwerpen.<br /> [##Pieter zou verder aan z'n zender gaan sleutelen en??]<br /> Rob zegde toe dat hij wel even een hele nieuwe zender zou bouwen.<br /> Rolf was zoals gebruikelijk wat sceptisch.<br /> Eerst zien dan geloven, was zijn motto.<br /> Rob, joviaal: &quot;Aah joh, ou-we-hoejr! Stelt geen moer voor, brand ik in<br /> een weekendje in elkaar&quot;.<br /> Alleen liet dat weekendje wel erg lang op zich wachten. [##of wilde dat<br /> ding geen vermogen leveren iod?]<br /> Ondertussen bleef de zender van Hans in gebruik.<br /> <br /> === Een nieuw apparaat ===<br /> <br /> [##jaren later]<br /> Op een mooie ###avond in 1982 of 1981? [##volgens mij in de mensa, ruim 1 uur voor de<br /> uitzending?] kwam Rob met een mooie zilverkleurige behuizing<br /> aanzetten, dat aan de voorkant een paar LEDs en wat tuimelschakelaars had<br /> en aan de achterkant enkele tulp-chassisdelen en een netsnoer.<br /> Het dexel ontbrak (en zou er ook nooit komen), dus binnenin kon je een<br /> netjes ge&amp;euml;tste print zien.<br /> Rob had gewoon voor het opwarmen van het etsmiddel, een geel goedje van de<br /> componentenverkoop van Scintilla, zijn koffieapparaat opgeofferd.<br /> Als het nodig was voor de goede zaak dan was Rob nooit moeilijk.<br /> <br /> Was dit nou de nieuwe zender?<br /> Nee, dit zag er duidelijk niet als zender uit.<br /> Die bestonden immers meestal uit een zelf gesoldeerd bakje van<br /> epoxyprintplaat met geheimzinnig ogende zwevende netwerkjes en spoeltjes<br /> van zilverdraad en met maar 1 tulpingang en toch zeker een antenne-uitgang.<br /> <br /> Rob had een [[stereocoder-Rob|&quot;Stereocoder f&amp;uuml;r Service-Zwecke&quot;]] gebouwd aan de hand van een<br /> schema uit de Funkschau (nr 15 en 16/1981).<br /> Een stereocoder maakt van het linker- en rechterkanaal een zogeheten<br /> stereo-multiplexsignaal.<br /> Daarom zou je 'm ook een multiplexer kunnen noemen.<br /> <br /> Waar het vaak gebruikelijk was om hiervoor een duur 7600 kHz kristal te gebruiken,<br /> hadden ze in dit schema gekozen voor een goedkoop 26.6 MHz (27 Mc) kristal.<br /> Verder had de coder een ingebouwde pieptoon, die handig was voor het afregelen.<br /> [waarbij het dure 7600 kHz kristal was vervangen door een<br /> groot 3800 kHz dumpexemplaar uit een oude legerzender en de deler uiteraard<br /> daarop was aangepast.## dit blijkt dus onzin; was dat dan Robs oude coder?]<br /> <br /> Rob deed dit gewoon omdat hij het leuk vond, hij was immers niet meer van<br /> plan zelf de lucht in te gaan.<br /> Hij leende de coder (naar later bleek) permanent uit aan RD.<br /> <br /> Deze coder zou nog vele jaren dienst doen als een cruciaal component in de<br /> keten tussen mengpaneel en zender.<br /> Naar alle waarschijnlijkheid werkt het apparaat (2007) nog steeds.<br /> <br /> ==Nieuwe perspectieven==<br /> === Tussen studio en zender ===<br /> <br /> Ongemerkt werd er bij de wekelijkse uitzendingen steeds meer apparatuur gebruikt.<br /> Deze hing via een lange kabel en soms wat simpele trucjes wel direct aan<br /> de zender, zodat er een risico was dat alles bij een inval van de RCD in<br /> beslag genomen zou worden.<br /> <br /> Een manier om studio en zender te scheiden was dus hard nodig.<br /> Straalverbindingen op UHF waren tijdens de Batavierenrace 1980 en 1981<br /> en Introduxy 1981 toegepast, maar de stabiliteit van die oplossingen was onvoldoende<br /> voor betrouwbaar gebruik door het hele jaar heen.<br /> <br /> We zaten te peinzen over andere oplossingen.<br /> Meer en minder serieuze opties die ondermeer de revue zijn gepasseerd:<br /> <br /> VHF band III<br /> Kobold (aardtelefoon, uit Radio Bulletin dd ??)<br /> UHF (&quot;60 cm&quot;)<br /> SHF (&quot;boor een gat in een blok ijzer en zet er een paar kV op&quot;)<br /> lichtmodulatie via lantaarnpalen<br /> infraroodverbindingen<br /> gebruikmaken van de oude draadomroeplijnen op Calslaan en Campuslaan<br /> interne telefoonsysteem<br /> kabels trekken door het riool [##&gt;sappig verhaal van Jeroen over verstopping Wbw]<br /> <br /> Een van de meest veelbelovende opties was gebruik van het interne campustelefoonnetwerk.<br /> Voor mono spraakverbindingen was dit net al vaak gebruikt, vooral bij Bata en<br /> Introduxy, en de kwaliteit viel altijd positief op.<br /> <br /> Eind 1981 waren Hans en Rolf daarom begonnen met experimenten om in ieder geval<br /> een hi-fi monosignaal door de telefoonlijn te krijgen.<br /> Frans deed tegelijk pogingen tot lo-fi stereo...<br /> <br /> [## waar is cryptisch kladje van Frans in kerstvakantie over pogingen tot<br /> asymmetrisch gebruik a en b tov aarde met brom en morsetekens voor e of t]<br /> <br /> Hans was een praktische elektronicahobbyist, die het af en toe leuk vond<br /> om te experimenteren met nieuwe manieren van communicatie.<br /> Je zou hem bijna een zendamateur kunnen noemen, maar dat was geen titel om<br /> trots op te zijn.<br /> Want ook in die tijd zaten daar al veel mensen tussen met genoeg geld om<br /> een transceiver te kopen, die tegelijkertijd afgaven op<br /> &quot;die piraten&quot;, maar zelf geen soldeerbout konden vasthouden.<br /> <br /> Eerst moesten we een idee krijgen van de karakteristiek van de lijnen.<br /> Gelukkig had Gerard een oscilloscoop.<br /> Gerard was officieel zendamateur, maar altijd van de partij als er grenzen<br /> moesten worden overschreden.<br /> <br /> We togen naar Gerard voor een gezellige avond met een biertje en om de<br /> lijnen eens goed door te fluiten.<br /> [## of was Hans thuis en ik bij Gerard?<br /> op de grafiek staat nl. &quot;testresultaat vbd/ Hans -&gt; Gerard&quot;]<br /> Gerard had een telefoon op z'n kamer vanwege zijn bestuurslidmaatschappen en de flat<br /> beschikte ook nog 's over 2 lijnen, waarvan we er vast wel een konden gebruiken.<br /> Moet gezegd worden dat we op de flat van Gerard altijd hartelijk ontvangen<br /> werden, en dat niemand het raar vond als we weer 's rare apparatuur in de<br /> lege TV-kast bovenin het trappenhuis monteerden, of doodleuk Gerards kamer<br /> binnenliepen (waarvan de deur altijd open stond).<br /> <br /> [##hier plaatje vd lijnkarakteristiek - envelop Paul]<br /> <br /> In het laag was er een afval van 6 dB/octaaf vanaf 240 Hz,<br /> die pas onder de 80 Hz veel steiler ging lopen.<br /> Dat viel alles mee!<br /> <br /> In het hoog begon er pas boven een kHz of 13 demping op te treden,<br /> dat ging dan heel geleidelijk om pas rond de 50 kHz op -6 dB uit te komen.<br /> Gemiddeld dus met zo'n 3 dB per octaaf, waaruit we concludeerden dat er<br /> waarschijnlijk geen filter in de centrale zat, maar dat dit echt het gedrag van de lijn was.<br /> Volgens Gerard betekende het, dat de lijn zich als goede transmissielijn<br /> gedroeg met een (frequentieonafhankelijke) karakteristieke impedantie.<br /> Daar moest gemakkelijk tegenop te corrigeren zijn zodat in ieder geval hi-fi mono<br /> met misschien een beetje weinig laag haalbaar leek.<br /> <br /> Zelfs een vaag analoog videosignaal zou met wat extra moeite nog kunnen<br /> worden doorgestuurd.<br /> Verder ontstonden er allerlei subversieve ideeen...<br /> <br /> === Let's Groove Tonight ===<br /> <br /> Hans had al een tijdje een telefoonkastje, en hij bouwde daarin een<br /> correxynetwerkje dat het telefoonlijngedrag moest compenseren.<br /> Het werkte wonderwel.<br /> <br /> Ervis had ons bij de Bata 80 verblijd met enkele nummers van het nieuwste album<br /> van EWF (&quot;De Boogie Wonderlende van Earth Wind and Fiharruh&quot;) en vooral<br /> het nummer Let's Groove was prima testmuziek om te kijken &quot;of het lekker klonk&quot;.<br /> Het klonk inderdaad erg groovy, en de flatgenoten van Rolf verbaasden zich over<br /> de muziek, niet zijnde hard rock of heavy metal, die uit zijn kamer kwam, terwijl<br /> de flattelefoon de halve avond bezet was.<br /> <br /> Probleem was alleen dat voor toepassing als verbinding van studio naar<br /> zender stereo toch echt een must was.<br /> Waar Jan met RE nog wegkwam met het meesturen van een piloottoon en wat<br /> 'lekker' extra pre&amp;euml;mfasis, zou de gemiddelde campusbewoner daar niet intrappen.<br /> Het zou al moeilijk zijn om aan beide kanten een enkele lijn te regelen voor<br /> het uitgaande signaal, laat staan twee om een stereosignaal te kunnen doorsturen.<br /> <br /> Hans ging dus proberen een correxyschakeling te ontwerpen, die een<br /> compleet stereo-multiplexsignaal door de lijn heen kon persen.<br /> Na een paar avonden experimenteren bleek dat al aardig te lukken.<br /> De kanaalscheiding was niet enorm, maar de kwaliteit van het signaal was uitstekend te noemen.<br /> <br /> Het complete stereo-multiplexsignaal ging dus door de interne<br /> telefoonlijnen en het klonk verbazingwekkend goed.<br /> Doordat het correctienetwerkje de fasedraaiing in het telefoonnetwerk niet<br /> helemaal getrouw kon compenseren, was de stereo-kanaalscheiding naar<br /> schatting niet meer dan 20 dB, maar bij<br /> spraak was dat niet erg en bij muziek merkte ook niemand daar wat van.<br /> <br /> Wel was er wat weinig laag door de afkapping in de (toen nog analoge,<br /> electromechanische) telefooncentrale.<br /> Met wat extra pseudo-laag werd ook dat door bijna niemand opgemerkt.<br /> <br /> [##moet historisch eregns anders komen]<br /> Een kopie van het correctietrapje dat Hans in z'n telefoonkastje had<br /> zitten werd later ook in de coder gebouwd, zodat deze direct aan een<br /> telefoon-stuurtrap kon worden gekoppeld [##of zat die ook in de coder?<br /> Blex weet dat vast].<br /> De term Vfonica is binnen RD nooit ingeburgerd.<br /> <br /> <br /> ===Het telefoongebeuren===<br /> Na de ontdekking van de bruikbaarheid van interne telefoonlijnen voor <br /> overdracht van hi-fi stereo, werd duidelijk dat dit grote mogelijkheden<br /> bood.<br /> Belangrijkste was, dat studio en zender vanaf nu gescheiden konden<br /> worden door een verbinding die heel moeilijk te traceren was.<br /> Dat was dus hardstikke veilig.<br /> <br /> In een electro-mechanische centrale is immers nadat de verbinding is<br /> verbroken helemaal niet meer na te gaan welke lijnen met elkaar verbonden <br /> waren.<br /> Zou het tijdens de uitzending nog theoretisch mogelijk zijn geweest om in<br /> de centrale uit de stand van de kiezers en relais te achterhalen hoe de <br /> verbinding liep, dat zou een voorbereiding en intelligentie vereisen die<br /> bij RCD en politie niet te verwachten was.<br /> En als er zo'n actie op stapel zou staan, dan zou dat zeker via het<br /> geruchtencircuit bij ons terechtkomen.<br /> <br /> Kennis over hoogfrequenttechniek werd binnen de Verbindingsploeg minder <br /> belangrijk en de focus kwam meer op telefoontechniek te liggen.<br /> Daardoor werd de ploeg breder en minder geheimzinnig en meer een gewoon <br /> onderdeel van RD.<br /> Dat er soms ook op telefoongebied langs de randen van wat mocht werd<br /> gelopen doet daar niets aan af. <br /> In elk geval kwamen zender en studio ook in de perceptie van de<br /> gemiddelde medewerker &quot;verder van elkaar&quot; te liggen.<br /> <br /> Het werd nu makkelijker om een studiolocatie op een flat te vinden.<br /> Enige eis was dat er binnen een meter of 50(?[##langste netsnoer]) <br /> een vrije telefoonlijn was.<br /> Het principe was dan om als uitgaande lijn een verenigingstelefoon<br /> te gebruiken, zodat de flat gewoon bereikbaar bleef.<br /> <br /> Bovendien konden nu vanaf iedere plek op de campus waar een<br /> telefoonaansluiting in de buurt was live locatieuitzendingen verzorgd<br /> worden! <br /> Op locatie werd hetzelfde principe gehanteerd als op flat:<br /> als we bijvoorbeeld bij een Politiek Cafe vanuit de Soci&amp;euml;teit in de<br /> Bastille uitzonden, dan werd telefoon van het Restaurant gebruikt zodat<br /> de telefoon van de Soci&amp;euml;teit beschikbaar bleef voor het personeel en<br /> voor eventuele reaxys. <br /> <br /> Er werd dan een lang stuk netsnoer naar het uitgaande telefoontoestel gelegd<br /> en de adertjes werden onder de klemmetjes voor a en b geschroefd, want<br /> deze toestellen waren meestal niet met een telefoonstekker aangesloten.<br /> Dit legde wel een extra last op de Verbindingsploeg, want deze moesten<br /> de lijn aansluiten en achteraf ook weer loshalen.<br /> Er moest soms met subtiele details worden rekening gehouden, zoals een<br /> niet standaard aansluiting van een extra bel.<br /> En het ging ook wel 's mis; dan ging in het Restaurant een dag lang na de<br /> uitzending de bel niet over...<br /> <br /> De Bastille had ook een intern huistelefoonsysteem met tweecijferige<br /> nummers, dus het personeel kon elkaar nog steeds bereiken.<br /> We hebben wel 's gekeken of de die interne Bastille-lijnen konden gebruiken<br /> om campuslijnen door te verbinden, maar er zat te veel brom op.<br /> <br /> Om de afhankelijkheid van de Verbindingsploeg te verminderen en storingen<br /> te voorkomen, leek het ons handig om een paar lijnen permanent door<br /> te trekken en op een paar strategische plekken uit te laten komen.<br /> We vroegen daarvoor medewerking aan die mensen van de Bastille waarvan we<br /> verwachtten dat ze er geen problemen mee hadden, zonder dat ze er<br /> officieel achter konden staan.<br /> Nadat de lijnen en kastjes waren aangelegd, leek het alsof het nooit<br /> anders geweest was.<br /> Ook het bouwen van stukjes infrastructuur was een manier om Radio<br /> Drienerlo in te bedden in de campus en de acceptatie te vergroten.<br /> Als je in de Bastille komt, dan zie je misschien nog op een paar plekken<br /> een rechthoekig doosje met 2 banaanchassisdelen, blauw en rood;<br /> dat zijn dan die doorgetrokken lijnen.<br /> Waarschijnlijk werken ze nog gewoon.<br /> <br /> ==Batavierenrace 1982==<br /> ===Verbindingen in het Sportcentrum===<br /> Bij de Batavierenrace was een van de uitdagingen het vinden van een<br /> studio of studio's met genoeg inkomende telefoonlijnen.<br /> Je had toch minimaal een reactofoon nodig en liefst 2 of meer lijnen voor<br /> reportages uit het veld, waarvan een naar vaste ontvangplekken als E&amp;F of<br /> Gerards flat.<br /> Nu zou daar nog een uitgaande lijn bijkomen.<br /> Dit was lastig te bereiken op een flat, dus zochten we naar alternatieven.<br /> <br /> ''Onderwijsgebouwen'' waren over het algemeen niet toegankelijk in het<br /> weekend, en bovendien was het misschien niet zo makkelijk om toestemming <br /> te krijgen. <br /> RD was geaccepteerd op de campus, maar minder bekend bij de <br /> onderwijsafdelingen.<br /> In de ''Bastille'' waren we waarschijnlijk welkom geweest, maar we <br /> verwachtten vooral in de weg te lopen, omdat men daar<br /> alle voorbereidingen moest doen om zaterdagmiddag de lopers in de mensa te<br /> kunnen laten eten en om 's avonds het Batavierenfeest weer tot een<br /> grandioos succes te maken.<br /> De ''Vrijhof'' was vrijdagnacht dicht en zou speciaal open moeten blijven.<br /> <br /> Iemand [##wie?] kwam op het lumineuze idee om in het ''Sportcentrum'' te gaan<br /> zitten. <br /> Dat was natuurlijk de ideale plek:<br /> de Batavierenrace is een sportevenement, er zijn genoeg telefoonlijnen en<br /> Radio Drienerlo zou vooral 's middags zichtbaar zijn voor lopers en<br /> publiek. <br /> Dit had tegelijk een risico in zich.<br /> Besloten werd om de locatie 's avonds en 's nachts, waar het risico het<br /> grootst leek, niet te noemen.<br /> Verder verwachtten we dat politie en RCD op een offici&amp;euml;le TH-locatie<br /> niet zo gauw tot inbeslagname van allerlei studio-apparatuur zouden<br /> overgaan, te meer omdat ze daar nergens een zender zouden aantreffen.<br /> [##hadden we nog een smoes dat het programma alleen op band werd<br /> opgenomen of over een soort telefoonservice oid??]<br /> <br /> Maar het moest nog wel worden geregeld.<br /> <br /> Inge, die al bij de 1e uitzending bij Ferdi was toen we daar <br /> telefoondienst hadden, was inmiddels [##vanaf?] medewerkster van<br /> Culturele Zaken geworden en had een belangrijke rol gespeeld in de<br /> Introduxy van 1981 bij het regelen van allerlei zaken.<br /> De offici&amp;euml;le toevoeging &quot;ik ben van Culturele Zaken van de<br /> Technische Hogeschool Twente&quot; opende daarbij natuurlijk deuren.<br /> [##volgens mij kwam het in het KO naar voren; Inge was coo Nieuws&amp;Info;<br /> zij zou het aan vVeelen vragen]<br /> <br /> Er was kort daarvoor [##wanneer?] een nieuw hoofd Lichamelijke Vorming en<br /> Sport (LV&amp;S) aangesteld, de heer Van Veelen.<br /> Inge vroeg aan Van Veelen of RD tijdens de race een ruimte in het<br /> Sportcentrum als studio mocht gebruiken.<br /> Hij ging accoord, en zorgde er zelfs voor dat er 's nachts een portier zou<br /> zitten, die door de TH zou worden betaald; normaliter was het Sportcentrum<br /> 's nachts dicht.<br /> Hij was nog niet bekend met het verschijnsel Radio Drienerlo en de status<br /> ervan, en ging er als vanzelfsprekend van uit dat het allemaal legaal was.<br /> Pas het jaar daarop ontdekte hij dat het toch iets anders lag, maar hij<br /> heeft sportief ieder jaar daarna toestemming gegeven.<br /> Ook als er stevige conflicten waren tussen hem en RD, bijvoorbeeld over<br /> motoren op de lopersroute, bracht dat niet de studiolocatie in gevaar.<br /> <br /> Inge had nog wat geregeld, iets dat van groot belang was voor de kwalitiet<br /> en frequentie van reportages uit het veld.<br /> In 1980 en 1981 was het doorgeven van reportages vooral op het beginstuk<br /> van Nijmegen tot Dinxperlo niet eenvoudig. <br /> De 2 meter verbinding was vaak slecht of kon helemaal niet gelegd worden.<br /> Gerards 2 meter set werkte niet optimaal en had te weinig vermogen;<br /> hij zou er naar gaan kijken maar veel verbetering gaf dat niet.<br /> Bovendien was de afhankelijkheid van de zend- en ontvangpost van de ETGD<br /> erg vervelend.<br /> <br /> Inge [##of iemand van de Vrijhof?] kende iemand met een autotelefoon. <br /> Deze man, die de geschiedenis in zal gaan als de [[flipperkastenmagnaat]],<br /> wilde inderdaad zijn autotelefoon wel ter beschikking stellen. <br /> En zo hadden we een mogelijkheid om overal vanuit het veld vanaf het busje<br /> een betrouwbare verbinding met Drienerlo op te zetten.<br /> Het was wel de bedoeling om zoveel mogelijk vanuit Drienerlo te bellen om<br /> de kosten voor de flipperkastenmagnaat te beperken.<br /> Het was overigens een autotelefoon (type Castor [##of Pollux?]) met hoge<br /> vaste kosten, maar waarbij een gesprek het normale tijdtarief kostte.<br /> Dus dat was ook voor het Sportcentrum te overzien.<br /> <br /> Zo'n autotelefoon bestaat uit een zendontvanger die achterin de kofferbak<br /> wordt geplaatst en een bedieningsconsole voor in de auto, welke door een<br /> speciale in de vloerbekleding weggewerkte kabel worden verbonden.<br /> Deze kon niet zomaar worden losgehaald.<br /> Dus moesten we ergens een zo'n kabel vandaan zien te halen.<br /> Voor dit soort &quot;special operations&quot; werd meestal Gerard ingeschakeld.<br /> <br /> === Gerard en Luuk ===<br /> [##zijsprong; waar?]<br /> Gerard had zich samen met Luuk in een van de eerste uitzendingen aangemeld<br /> om campusbandjes die speelden in Studio 49 in de Vrijhof op te nemen.<br /> Daar kwam niet zoveel van, maar<br /> zowel Luuk als Gerard zouden nog heel belangrijk worden binnen de campusomroep.<br /> <br /> Luuk had een teken- en schrijftalent, en werd behalve secretaris van de VCD<br /> degene die lange tijd voor RD de publiciteit ('publa' (Herman) of 'publi')<br /> verzorgde.<br /> <br /> Gerard werd VCD-bestuurslid en vice-voorzitter, en deed ook het nodige in<br /> de verbindingsploeg.<br /> Gerard kon altijd alles geregeld krijgen en dat stak hij dan ook niet onder<br /> stoelen of banken.<br /> Een deel was hoop, of bluf, maar heel veel onhaalbaar geachte dingen kreeg<br /> hij toch voor elkaar.<br /> Hij reed vaak achter vrachtwagens waar wat van afviel, of werklui lieten<br /> iets op verkeerde plaatsen achter.<br /> <br /> Verder kende hij veel belangrijke mensen en kon zich zo nodig in het pak<br /> hijsen en mensen handig omlullen.<br /> <br /> === De autotelefoonkabel voor de Bata ===<br /> <br /> Zo hadden we voor de autotelefoon van de [[flipperkastenmagnaat|flippermagnaat]] in 1982<br /> een dikke, speciale verbindingskabel nodig die de console met de<br /> zendontvanger moest verbinden.<br /> Die kon uiteraard niet uit de auto worden gesloopt, want dan moest de complete<br /> bekleding worden losgehaald.<br /> Gerard wou 'm ook wel zelf solderen als de specificaties maar ergens te vinden<br /> zouden zijn en de speciale pluggen verkrijgbaar.<br /> Dat bleek toch lastig.<br /> Uiteindelijk belde Gerard ijskoud namens de TH Twente PTT district Hengelo<br /> op, om te vertellen dat er &quot;voor de communicatie tijdens de Batavierenrace&quot;<br /> een autotelefoonkabel benodigd was voor het type Castor [##of was het Pollux?]<br /> en of we die konden huren.<br /> De informatie was niet volledig, maar er was niets van gelogen.<br /> De kabel was er, en werd door de PTT gratis uitgeleend.<br /> Gerard kon 'm 2 dagen voor de race in Hengelo ophalen.<br /> <br /> [##1984 Bata?] Probleem: District Hengelo had geen kabel op voorraad.<br /> Maar tot onze verbazing maakten de PTT-ers het meteen tot hun probleem,<br /> alsof de THT een contract had waarin stond dat zij ieder jaar recht hadden<br /> op een weekend gratis gebruik van de kabel.<br /> Ze belden vervolgens een aantal andere districten en uiteindelijk is<br /> de kabel vanuit Zwolle[##of juist verder weg?] per post opgestuurd<br /> [##naar PTT Hengelo of direct naar Gerard?].<br /> <br /> Het pad was ge&amp;euml;ffend.<br /> De jaren daarna zorgden de PTT-ers in Hengelo ervoor dat de kabel<br /> evt. al vanuit een ander district was opgestuurd, zodat hij ruim van te<br /> voren klaarlag.<br /> Een telefoontje van de coordinator verbindingen was genoeg om 'm op te<br /> kunnen halen.<br /> &quot;Met ### van de TH. Ik bel ...&quot;<br /> &quot;Ooooooo, ie belt zeker voor de kabel? We hebben 'm al voor je klaarliggen<br /> hoor. Wanneer kom je 'm ophalen?&quot;<br /> <br /> === Flesgebeuren ===<br /> <br /> Omkoping kan je het niet noemen, maar om dit soort medewerking soepel te<br /> laten verlopen werd er wel altijd aan gedacht om achteraf een paar flessen<br /> wijn aan de helpers te geven, het zogeheten flesgebeuren.<br /> Ook op de TH was dit inmiddels een gebruik geworden.<br /> <br /> Zo werd een belangrijke RD-steunpilaar van de TH bij de Bata nooit<br /> overgeslagen, ook al had hij misschien minder gedaan dan anderen die niks<br /> kregen.<br /> Dat was een manier om hem te bedanken voor essentiele hulp die hij de rest<br /> van het jaar bood, maar waar niemand iets van mocht weten.<br /> <br /> ==Een nieuwe telefooncentrale==<br /> ===Noord-Oost Nederland stroomloos===<br /> <br /> Op 31 mei 1984 was er een stroomstoring in heel Noord-Oost Nederland, naar later<br /> bleek door het doorbranden van 1 wikkeling in 1 transformatorhuisje in Ens<br /> in de Noordoostpolder.<br /> Er schijnen nog steeds van dat soort zwakke plekken in de landelijke<br /> elektriciteitsvoorziening te zitten.<br /> Overal in het land ontstonden relletjes en werden winkels leeggeplunderd,<br /> maar op de campus werd het gezellig.<br /> De noodstroomvoorziening van de Bastille, die het vele uren [##8?] had<br /> moeten volhouden, bleek het al na ruim een half uur opgegeven te hebben.<br /> Kwestie van niet jaarlijks de accu's leegtrekken en weer opladen, zoals<br /> in de werkinstructies stond.<br /> <br /> In de Vestingbar waren genoeg kaarsen en ontstond een gezellige sfeer.<br /> De timing was niet zo gunstig:<br /> het was midden in de tentamenperiode van<br /> de HIO en Rolf had de volgende dag een tentamen [## WT?]<br /> Toch moest er even van dit moment worden geprofiteerd, dus Rolf belde Hans<br /> en Blex [##toch?] om even naar de Vestingbar te gaan.<br /> <br /> Bij het opnemen van de hoorn klonk daar een zeer vermoeide, zielige<br /> kiestoon, en ook het overgaan van de bel en de in<br /> gesprektoon hadden er duidelijk weinig zin in.<br /> In die tijd hadden ook telefooncentrales nog hun eigen stroomvoorziening op<br /> grote accu's maar die hadden hun beste tijd duidelijk al achter de rug.<br /> <br /> Ergens in de nacht was de stroomstoring weer hersteld en was alles weer<br /> normaal.<br /> Nou, normaal... de volgende dag merkten we, dat een duidelijke<br /> zoemtoon, met daar doorheen onmiskenbaar een zachte in gesprektoon, elk<br /> telefoongesprek vergezelde.<br /> Dat beloofde niet veel goeds voor de komende uitzendingen.<br /> Het enige dat we eraan konden doen was een wat harder signaal de<br /> telefoonlijn insturen en aan de andere kant wat verzwakken.<br /> <br /> Niemand van de HF-ploeg (die inmiddels verbindingsploeg was gaan heten<br /> om het bredere werkterrein inclusief telefoontechniek etc. aan te geven)<br /> vond het probleem ernstig genoeg om er direct een goede oplossing voor te<br /> bedenken.<br /> Dat hing - zoals zo vaak - ook samen met het feit dat de programma's in die<br /> tijd nou ook niet echt spatten van de creativiteit.<br /> Dat was wel een eigenschap van de HF-ploeg:<br /> de ploeg was loyaal, maar de kwaliteit van de programma's had een directe<br /> invloed op de motivatie om meer dan het minimaal noodzakelijke te doen.<br /> <br /> Er was wel al een andere manier bedacht om de zoemtoon kwijt te raken.<br /> Die zou echter pas worden toegepast na de vervanging van de<br /> telefooncentrale en was een stuk complexer dan de oude methode.<br /> <br /> === De nieuwe telefooncentrale ===<br /> <br /> De oude centrale was al lang en breed afgeschreven, maar de stroomstoring<br /> had de reeds geplande vervanging van de centrale in een<br /> stroomversnelling gebracht. [##of verzin ik dit nu?]<br /> We waren al bang geweest dat er een volledig digitale centrale zou komen,<br /> die elke lijn zou filteren en beperken tot datgene dat iedereen herkent als<br /> het typische telefoongeluid.<br /> Dat zou het einde zijn geweest van de succesvolle telefoonmethode.<br /> <br /> We hoorden onder andere via de contacten van Herman-7 bij de telefonistes en in<br /> bestuurlijke kringen, dat het gelukkig om een centrale ging waarbij de<br /> sturing weliswaar digitaal was, maar de signaalverwerking analoog of beter<br /> gezegd: geschakeld via reed-relais.<br /> <br /> Donderdagavond [##datum] was er nog een uitzending geweest.<br /> De zoemtoon was nog elke week sterker geworden en verminderde nu echt<br /> het luisterplezier.<br /> Ook vervelend was, dat een oplettend luisteraar de conclusie kon trekken<br /> dat de verbinding tussen studio en zender via een interne<br /> telefoonverbinding liep.<br /> Een nieuwe centrale was dus, ondanks onze zorgen, welkom.<br /> <br /> En toen was het moment daar. De oude centrale werd op een vrijdag door de<br /> nieuwe vervangen, om RD bijna een week te geven om ook in de nieuwe situatie<br /> een kwalitatief goed stereosignaal door de lijn te kunnen sturen.<br /> <br /> Blex, Paul, Hans[##?] en Herman-7[##?] belegden weer een bijeenkomst bij<br /> Rolf en met een scoop, een toongenerator<br /> en een stereocoder bij de hand floten we de lijnen door.<br /> De zoemtoon was uiteraard weg, de lijn was kraakhelder, maar het kantelpunt<br /> van de afkap van lage tonen lag iets hoger dan voorheen en bovendien<br /> was de helling veel steiler.<br /> Zoveel zelfs, dat er niet tegenop te corrigeren viel:<br /> ''Let's groove'' klonk kaal en iel.<br /> <br /> Dus Tom Poes, verzin een list...<br /> We brainstormden even en Paul, een eigenzinnig en briljant elektronicus,<br /> kwam onder druk van die omstandigheden op het idee om het hele<br /> stereospectrum, het zogeheten multiplex-signaal, dat nu tussen ca 50 Hz en 76 kHz<br /> ligt, te spiegelen ten opzichte van 38 kHz.<br /> Dat signaal werd door Blex &quot;complex&quot; gedoopt en het nog te bouwen apparaat de<br /> &quot;[[Complexer]]&quot;. Aan de zenderkant kwam dan de &quot;[[Decomplexer]]&quot; die er weer een gewoon<br /> multiplex-signaal van moest maken.<br /> De complexer was dus eigenlijk een speciaal soort stereocoder.<br /> <br /> Voor de zekerheid checkten we nog even of het frequentiegebied van de<br /> telefoonlijnen in het hoog wel ver genoeg doorliep, maar dat bleek geen<br /> enkel probleem.<br /> <br /> Eind 1984 was de zender uit de lucht gehaald.<br /> Een actie van de PTT Radio Controle Dienst, waarvoor het motief onduidelijk<br /> is gebleven.<br /> Later zijn er wel aanwijzingen geweest dat de RCD getipt was door iemand.<br /> [##nog woorden aan vuilmaken?]<br /> <br /> De donderdagavonduitzendingen waren voorlopig ten einde.<br /> Er moest een nieuwe telefoonopnemer en zender komen, en dat was niet zo snel<br /> geregeld.<br /> Om te vookomen dat RD zou instorten, werd besloten om wel te proberen met tijdelijke<br /> middelen eind januari een top 100,8 uit te zenden.<br /> [## was dit al na de vervanging en zonder Complexer? volgens Paul wel]<br /> <br /> Dat lukte, maar daarna werd het weer een paar maanden stil.<br /> Pas vlak voor de Bata waren de spullen klaar om een volledige<br /> [[Batavierentwintiguursrace]] uit te gaan zenden.<br /> <br /> De weken (maanden?) erna hadden we nog geen [[Complexer]], dus klonk het erg iel.<br /> Paul was meteen aan het bouwen geslagen, maar de nieuwe apparaten<br /> deden hun naam eer aan: het bouwen bleek toch nog behoorlijk ingewikkeld.<br /> Toen het prototype van de Complexer op twee Veroboardjes stond en werkte,<br /> werd het prototype volgens traditioneel RD-recept meteen maar ingezet,<br /> in afwachting van de 'definitieve' complexer.<br /> [##Paul kan dit in meer detail uitleggen]<br /> Later is het Complexer signaal gemaakt door dezelfde schema's te gebruiken als<br /> die in de coder en de Verobordjes werden nu ook boven in de coder van Rob gehangen.<br /> <br /> En het werkte! Ondanks de extra omzettingen klonk het als een klok.<br /> Ook was de kanaalscheiding stukken beter geworden, waarschijnlijk<br /> omdat de fasedraaiing in de hogere frequenties van de telefoonlijn veel<br /> geleidelijker verliep dan in de basisband.<br /> <br /> Weer had de typische RD-inventiviteit gezegevierd.<br /> Pas 13 jaar later ging de KPN serieus experimenteren om de hoge bandbreedte<br /> van lokale telefoonlijnen te benutten voor ADSL.<br /> <br /> (geheugenkladje van Rolf [[Een lijst steekwoorden per jaar]] weggehaald van hoofdpagina. Hier ter referentie.)</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Campusmagazijn-alg&diff=1017 2008-06-20T23:56:04Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>Campusmagazijn:<br /> <br /> 1. Magazine-achtig nieuwsprogramma, gestart op 23 maart 1983 als opvolger van<br /> het [[Nieuwsblok]]. Naam bedacht door Raymund tijdens een [[PAPOEA]], 1983.<br /> <br /> 2. Magazijn op de campus waar je allerlei benodigdheden kon halen (lakens, lampen, WC-papier).<br /> <br /> [[Category:Woordenboek]]</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Overleg_categorie:Woordenboek&diff=125 2008-06-20T23:19:34Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>Frans,<br /> <br /> Zullen we het woordenboek omzetten in een soort glossary, waar dan behalve woorden ook apparaten, namen van programma's en gevleugelde uitspraken in komen?<br /> Dat maakt het makkelijker om een willekeurige uitdrukking op te zoeken.<br /> <br /> * Rolf<br /> <br /> Goed idee. In feite was het dat al een beetje, er stonden al apparaten ([[wortel-bnica]]) en uitdrukkingen ([[ik praat nu met mijn stem]]) in. Programma's horen er ook bij, die kunnen zowel in [[:category:Woordenboek]] als [[:category:Programma]] komen, net zoals een aantal apparaten nu al in [[:category:Woordenboek]] en [[:category:Apparatuur]] staan).&lt;br&gt;<br /> Ik denk alleen dat we het wel RD-specifiek moeten houden, en misschien een aparte categorie moeten maken voor oude algemene en campustermen, die voor buitenstaanders en nieuwelingen niet duidelijk zijn. Bijoorbeeld ''E&amp;amp;F-gebouw'' (heeft al vele jaren een andere naam, en wordt volgend jaar gesloopt), ''Kelderbar/Torenkamer'', ''Drienerkring'', en misschien nu ook dingen als ''grammofoonplaat'' (zwarte grote analoge CD). <br /> *frans<br /> <br /> Prima; had inderdaad al een paar uitdrukkingen gezien. Ja, RD-specifiek... laten we het maar een beetje ruim nemen, misschien dat het voor buitenstaanders c.q. andere generaties toch soms handig is als een typische campusterm wordt uitgelegd. Ik heb wel 's een lijst met studententaal gezien met ook campus-specifieke kreten, maar die zat nogal in de b(r)allige sfeer.<br /> * Rolf</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Overleg:Seniorenconvent&diff=97 2008-06-20T23:12:23Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>Rolf, weet je het zeker dat die term van mij komt? Mijn eerste gedachte is dat het eerder iets van Ferdi is, maar misschien laat mijn geheugen mij in de steek.<br /> * Frans.<br /> Zou ook goed kunnen. Maar jij hebt 'm later wel vaak gebruikt.<br /> * Rolf</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Slapjes-meter&diff=627 2008-06-20T00:10:38Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>Slapjes-meter:<br /> Grote analoge voltmeter met een zenerdiode in serie,<br /> bedoeld om vrij nauwkeurig de accuspanning te kunnen meten.<br /> <br /> Gebruikt vanaf 1984 in de [[Batabus]] zodat de accu kon worden<br /> bijgeladen voordat de [[autotelefoon]] uitviel. Zie ook [[Slapjes]].<br /> <br /> [[Category:Woordenboek]]<br /> <br /> [[Category:Apparatuur]]</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Categorie:Woordenboek&diff=83 2008-06-20T00:05:09Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>Woordenboek van RD- en VCD-specifieke woorden en uitdrukkingen.<br /> <br /> ''Om een woord (of uitdrukking) aan dit woordenboek toe te voegen, hoef je niets op '''deze''' pagina aan te passen. Je maakt eerst een [[nieuwe pagina]] met als titel het nieuwe woord (of uitdrukking), en op die nieuwe pagina zet je op een aparte regel: &lt;nowiki&gt;[[Category:Woordenboek]]&lt;/nowiki&gt;''</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Niets_IS_gewoon_zo&diff=145 2008-06-20T00:01:09Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>Niets IS gewoon zo (en zelfs dat niet):<br /> <br /> uitspraak van Rolf, inhoudende dat niets als vaststaand hoeft te<br /> worden aangenomen, dat mensen hun eigen keuzes mogen maken en dat<br /> allerlei dingen nog veranderd kunnen worden als daar argumenten voor zijn<br /> (Maar ook deze uitspraak is niet absoluut).<br /> <br /> zie ook: [[Alles heeft een reden]], wetten van Meden, Perzen en Batavieren.<br /> <br /> (Rolf, 1980) <br /> <br /> [[Category:Woordenboek]]</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Alles_heeft_een_reden&diff=1061 2008-06-19T23:55:42Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>Alles heeft een reden:<br /> <br /> uitspraak van Rolf, inhoudende dat weliswaar geldt: [[Niets IS gewoon zo]],<br /> maar dat er toch dingen zijn die goed doordacht zijn en waarvoor<br /> argumenten zijn om ze zo te doen.<br /> <br /> Geintroduceerd om ondoordachte verslechteringen door al te naief beginnersenthousiasme tegen te houden.<br /> <br /> (Rolf, 1980)<br /> <br /> [[Category:Woordenboek]]</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Van_%27s_ochtends_niet_al_te_vroeg_tot_%27s_avonds_redelijk_laat&diff=187 2008-06-19T23:53:30Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>Van 's ochtends niet al te vroeg tot 's avonds redelijk laat:<br /> <br /> De openstellingstijden van de nieuwe Radio Drienerlo [[Reactofoon]], 4859, die bij Herman-7 stond. Afgestemd op studententijden dus.<br /> <br /> (tekst uit een jingle van Rudi, Top 100,8 1983)<br /> <br /> [[Category:Woordenboek]]</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Slapjes&diff=629 2008-06-19T23:48:25Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>Slapjes:<br /> <br /> 1. Toestand van Herman-7 in 1982(?) (Bata?). Hij voelde zich niet echt ziek maar &quot;wat slapjes&quot;.<br /> <br /> 2. Toestand van een accu (niet echt leeg, maar ook niet vol).<br /> <br /> [[Category:Woordenboek]]</div>

Rolf https://pauzepingel.nl/rd/rdwiki/index.php?title=Vorig_jaar_was_het_vandaag_zaterdag&diff=177 2008-06-19T23:42:12Z

<p>Rolf: </p> <hr /> <div>Vorig jaar was het vandaag zaterdag:<br /> (kreet van Frans)<br /> <br /> [[Category:Woordenboek]]</div>

Rolf